Weggeschreven weerbaarheid (M. Mariën)

Hoewel de meeste christenen vrouwen zijn, blijft hun rol tot op vandaag in de kerk zeer beperkt. Tenminste officieel. Want aan de basis worden vele gemeenschappen gedragen en bezield door vrouwen. Maar omdat vrouwen niet toegelaten worden tot de wijding, worden ze nog altijd uitgesloten van de macht in de kerk.

Vrijheid en ruimte

Omdat er in alle sectoren van de samenleving een emancipatiebeweging op gang is getrokken door vrouwen, dringt deze beweging zich ook op in de kerk. Het gaat er hen niet in de eerste plaats om, om ook priester te kunnen worden. Het zou immers niet zoveel oplossen als vrouwen de heersende patronen van macht alleen maar herhalen en versterken.

Vrouwen zijn eerder op zoek naar geloofsidentificatie met een ander referentiepunt dan een patriarchale God. Vrouwen zijn op zoek naar die vrijheid en ruimte in de geloofsgemeenschap die vrouwen in de eerste christelijke gemeenten, in tegenstelling tot zijzelf, blijkbaar wel hadden. Vanuit de identificatie met bijbelse vrouwen willen ze de christelijke gemeenschap van binnenuit vernieuwen naar het model van een gemeenschap van gelijken, een vrouwenecclesia.

Onder invloed van feministische theologes over heel de wereld komen die bijbelse vrouwen vandaag opnieuw van onder het stof van de geschiedenis vandaan. Ze stappen uit de oude schilderijen en de aan kerkpilaren vastgezette beelden. Ze komen van die altaren af om te herleven in gelovige mannen en vrouwen van vandaag. Ze laten de kerkreligie los en zoeken opnieuw aansluiting bij wat hun voormoeders of voorvriendinnen zo bezielde: dat recht wordt gedaan aan de armen, de weduwen en de wezen, dat het gekwetste wordt geheeld en dat er brood met waardigheid is voor iedereen. Vrouwen willen uitbreken uit de smalle identificatieruimte die de kerk hen eeuwen lang gaf: Eva als de verleidster van de man; Maria als de moeder van Jezus, die aan al het aardse werd ontheven en tot koningin van de hemel werd verheven; Maria van Magdala als de hoer en de zondares…

Apostel onder de apostelen

In deze zoektocht blijkt telkens weer dit. Met hun droefheid en vreugde, liefde en hartstocht, discriminatie en lof, zelfstandigheid en afhankelijkheid, sluwheid en berusting, met hun kracht en hun zwakheid, hun lijden en opstanding zijn de bijbelse vrouwen uiteindelijk vrouwen zoals wij nu. En tot op vandaag worden wij samen met onze voorzusters weggeschreven uit de geschiedenis, vooral als het gaat over de eigen wijsheid en weerbaarheid van vrouwen.

In die geest gingen wij met 35 mensen een week lang op zoek naar Maria van Magdala. Voorbij de mythe, wilden wij zien wie zij werkelijk was. Wat blijkt. In de loop van de geschiedenis zijn verhalen over allerlei vrouwen én Maria’s op één hoopje gegooid (de vrouw met het kruikje die Jezus voeten zalft, de boetvaardige zondares, die vele mannen heeft, één van de zussen van Lazarus, enzovoort). Naast de vraag waarom dan precies het beeld van zondares is blijven doorwerken, ging onze interesse vooral uit naar wie ze werkelijk was.

In de evangelies wordt ze beschreven als een volwaardige leerling van Jezus. Maria uit Magdala, aan het meer van Gennesaret, is één van de welgestelde vrouwen die zich in Galilea bij de rondtrekkende rabbi Jezus hebben aangesloten, nadat ze "van boze geesten en ziekten genezen" waren (Lucas 8,2). Ze behoorde duidelijk tot die nieuwe familie van Jezus. Zij die hun eigen vaderhuis verlaten hadden en zich aansloten bij die rondtrekkende beweging, de Messiaanse beweging van Jezus, en zich ten volle wilden geven aan de komst van het Rijk Gods. Dat het rijk van Liefde en Gerechtigheid zou doorbreken op aarde, hier en nu in de eigen concrete praktijk.

Maria was een vrouw van vlees en bloed, die geraakt werd door de daden en het leven van Jezus. Een vrouw die mee beweging maakte en die dan ook solidair aanwezig was, tot aan het einde en zelfs daarna. Ze trekt met Jezus mee naar Jeruzalem. Daar staat ze "op een afstand" aan het kruis (Marcus 15,40), terwijl alle andere leerlingen zijn weggevlucht. Als je weet dat het voor de Romeinse bezetter voldoende was om sympathisanten, die stonden te wenen bij een gekruisigde, als ‘collaborateurs’ te beschouwen, dan valt de houding van die andere leerlingen best te begrijpen. Maria van Magdala gaat nog verder. Ze gaat naar het graf en ziet als eerste de verrezen Christus (Johannes 20,1-14). Zij wordt apostola apostolorum, apostel van de apostelen. Zij zal de eerste zijn die aan de apostelen de paasboodschap zal brengen. De machthebbers dachten dat ze de bevrijdingsbeweging van Jezus van Nazaret hadden uitgeschakeld door Jezus fysiek uit de weg te ruimen. Zij zal als eerste zeggen: "Niets is minder waar. Zie hij leeft! Hij staat op in elk van ons! Wij gaan door met zijn strijd, met zijn keuze voor de minste mens."

Als een zuster

Onze evangelies zijn geen letterlijke verslagen van historische gebeurtenissen, maar geloofsgetuigenis van de christelijke gemeenten in de jaren 90. Dat doet niets af aan de onder hen gegroeide overtuiging, dat het vrouwen waren, en met name Maria van Magdala, die als eerste - en wellicht om haar grote liefde voor Jezus – gingen geloven in de opstanding van Jezus. Vrouwen aan de basis van bevrijding uit angst en onderwerping aan de machten van de dood. Waarom werd ons dit zo lang onthouden? Waarom moest dit zo lang worden verzwegen?

Ik ben op die bijbelweek een zuster tegengekomen. En hoe meer we met elkaar van gedachten wisselen, hoe meer we ook elkaar als ‘zusters’ gaan herkennen, die ook geloven in opstanding vandaag uit machten van onderdrukking en ellende. Vrouwen van vlees en bloed, die mee beweging maken en dikwijls ook dragen. Vrouwen die solidair zijn. Die ook vandaag in de tegenbeweging de dynamiek gaande proberen te houden. Die doorgaan met een weerbarstigheid die me doet denken aan de Argentijnse moeders op het plein, die zich niet neerleggen bij de verdwijning van hun zonen, broers, mannen. Jezus: presente!

Ik ben een beetje huiverig om van Maria Magdalena opnieuw een symboolfiguur te maken die ver boven ons ‘gewone’ vrouwen staat en haar weer unieke eigenschappen toe te schrijven. Maar ze staat voor mij wel voor al die vele naamloos gebleven vrouwen die in de loop van de geschiedenis in de tegenstroom gingen staan en die zich, tot op vandaag, weigeren neer te leggen bij de heersende (wan)orde en de opgelegde dood. Zo wil ik haar gedenken. Zo blijft ze mij inspireren.

Ook op het TGL-discussieforum (items 14 en 16) zijn er reacties te vinden op het Evangelie volgens Maria Magdalena. Over de komende bijbelweek van WTM vind je hier meer info.

Reageren op bovenstaand artikel kan door onderstaand formulier in te vullen en op de knop verzenden te klikken.
Indien gewenst, wordt uw reactie anoniem op de website geplaatst (als u het vakje "Graag anoniem" aankruist). We vragen wel je bekend te maken aan de TGL-redactie door het vak "Naam" in te vullen.