"Duizend ?" , vroeg ik.

"Ja, de provincie wil de kansarmen de kans geven aan cultuur te doen."

"Naast koningen, vooraanstaanden en gezagsdragers krijgen nu ook de arme gezinnen gratis toegang tot onze cultuurtempels", ging het in een flits door me heen.

"We telefoneren naar u om samen met drie andere vrijgestelden, o.a. iemand uit het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn, om samen na te gaan, bedoel ik, op welke manier wij best die duizend gratis toegang kaarten over de provincie verdelen", ging de man onverstoorbaar verder, "kan u dus deelnemen aan de eerstvolgende samenkomst?"

Ik knikte traag en zei van "ja", maar vroeg onmiddellijk :

"Kunnen we daar ook inhoudelijke bedenkingen kwijt?"

"Vanzelfsprekend!"

"Opgepast", dacht ik , "inhoudelijk betekent voor deze mensen niet noodzakelijk van inhoud voorzien. Het kan al evenzeer gaan over procedures en over de wijze van besluitvorming ... discussies waarvan we in ons landje zowel regionaal als federaal zo rijkelijk voorzien zijn , om van de bevoegdheden nog maar te zwijgen."

"Ik zal er zijn", besloot ik.

      Culturele voedselbanken

Nadien wisselden we aan tafel wat van gedachten, jarenlang vertrouwd als we zijn met vele gezinnen, die uit de armoede komen.

"We moeten daar zomaar niet onmiddellijk op ingaan", zei iemand.

"Wil je daarmee zeggen dat…"

"'Ze' moeten niet overal en altijd profiteren en alles onmiddellijk krijgen."

"Cultuur is toch een vorm van ontvoogding en meer mens worden?", bracht ik ondeugend in.

"Ja, maar hier is het de zoveelste weldadigheidsactie."

"Een soort culturele voedselbank?", vroeg ik.

Ik herinner me nog hoe op die vraag geen antwoord kwam.

Er kwam geen antwoord omdat iedereen wist waar de klepel hing. Maar grote groepen in onze samenleving weten nauwelijks nog maar de klokken hangen! Ooit zijn we met velen te gast geweest in de al even verblindende musical Les Misérables. Hier zit een taaladdertje onder het gras : letterlijk vertaald betekent dit zonder meer De Ellendelingen. In het Nederlands heeft dit woord een bijzonder slechte klank. Ellendelingen zijn niet alleen mensen die er ellendig aan toe zijn, maar vooral schurken en schavuiten, die zélf oorzaak zijn van hun ellende én op zich al een gevaar voor de anderen vormen. Zover reikt het Franse misérables niet ... maar in de twee talen vallen deze mensen fataal samen met hun miserie. Een van de uitspraken van de Vierdewereldbeweging uit de beginjaren tachtig, zal ik nooit vergeten. Iemand uit Parijs zei ooit: "Het is geen schande in ellende te leven, de ellende zelf is een schande".

     De ellendelingen

Nu zie ik een totaalbeeld, een karikatuur: Het theatergebouw is gevuld met tal van miserabele ellendelingen, die lekker gratis aan cultuur komen doen. Het bijzonder pijnlijke is dat het op deze theatrale manier ook gebeurd is! Dit noemen wij armoedebestendigend en het doet me denken aan de lange rij mensen, die elke dinsdagmorgen tot op straat staan aan te schuiven bij de paters op de Ossenmarkt, bedelend om brood ter gelegenheid van de heilige Antonius (die van Padua). Nadien hebben de paters navolging gekregen onder de vorm van groots opgezette voedselbanken, soepbedelingen in het station en tal van menslievende en hartverwarmende initiatieven, op de eerste plaats bedoeld om aan de behoeften van de milde gever te voldoen en publiek aan goede werken te doen. Daarmee werden de arme mensen bevorderd tot bedelhondjes, die vriendelijk "dank u" leerden blaffen. Wie dit soort menslievendheid wil uittesten, kan best te rade gaan bij schitterende serviceclubs, waar ik voor de rest van mijn leven de buik van vol heb (ook letterlijk door noodgedwongen met hen te tafelen!).

Hoe ver staat dit van de man, die me ooit lang aankeek toen ik me verontschuldigde omdat ik hem een warme winterjas gaf. "Ik kan het ook niet helpen", fluisterde ik onbeholpen, "maar ik moest u dit geven..."

En hoe een jonge man me hielp door de angst weg te nemen voor een heelkundige ingreep die hij zelf al ondergaan had. In het ziekenhuis wees hij me de weg naar de consultatie en gaf mij de moed om de behandeling aan te durven. "Wordt het niet mijn tijd", zei hij, "zelf ook iets te betekenen voor jou?"

Daar zit ik dus : met de vergadering over de Zonnetempel en Kuifje als culturele kluif voor de kansarmen. Er wordt nog altijd teveel vergaderd over en rond de armen en anderzijds wordt al teveel verondersteld dat iedereen overal ter tale is en verstaan wordt. Eerst en vooral moeten ze de vraag stellen naar de achtergronden van hun 'vrijkaarten'. Wie wordt hier vrij gemaakt ? Een geldelijke bijdrage bevordert hier de menselijke waardigheid! Tenslotte worden best de afzonderlijke vertoningen afgelast. Precies om er geen 'vertoning' van te maken, zoals bij de broodbedeling en bij het nummertjes trekken op de voedselbanken...

Het blijft mij verbazen hoe de publieke opinie zich telkens weer vrijkoopt en het openbare geweten weet te sussen !