‘Ga, en de aarde zal u onderwerpen’ zouden we het leidmotief kunnen samenvatten van de q’eqchi’-indianen. De geboorte is geboren worden uit de aarde: het woordje ch’up betekent navelstreng maar betekent ook de resten van de bloem die in de vrucht achterblijven. Doodgaan is terugkeren (suq’iik) naar de aarde. Het is de aarde die ons draagt, voedt, leidt, inzicht verschaft, medicijnen geeft en geneest, waarschuwt bij gevaar, beschermt, vermaant, raad geeft.

Het is de inherente logica van de aarde die doorheen het leven zich aan mij openbaart. Allicht is de grootste logica die van de ‘twee-éénheid’. Bij de aarde hoort de zee, bij de dag de nacht, bij de berg de vallei, bij de zon de maan, bij de man de vrouw, bij warm koud. Op deze laatste eenheid wil ik even doorgaan. Warm en koud verwijzen niet enkel naar de fysieke toestand van mens en ding maar evengoed naar de emotionele toestand. Zo zijn agressie, agitatie, irritatie, opvliegendheid, onrust, dronkenschap, zwangerschap tekenen van warmte. Een toestand van koude impliceert zelfcontrole, kalmte, rust, zachtheid. De temperatuur van een persoon kan wisselen wanneer hij of zij ziek wordt, van stemming verandert, fysische krachten gebruikt, of bepaald voedsel tot zich neemt. Zout, geraffineerde suiker, zwarte bonen, alles wat uit de rivier komt, fruit, varkens- en kalkoenvlees kunnen mensen die ‘heet’ staan kalmeren. Zachte maïs, alcohol, chili, runds- en kippenvlees en kruiden dienen toegediend te worden als iemand lijdt aan een koude ziekte. Het moge duidelijk zijn dat koud en warm in de aarde en in onszelf een evenwicht zoeken. Een evenwicht dat uiteindelijk vruchtbaar dient te zijn. Zoals de aarde en de regen vruchtbaar zijn, zoals de cyclus van dag en nacht en de cyclus van de seizoenen vruchtbaarheid brengt.