Wie deze periode niet heeft meegemaakt zal moeilijk begrijpen door welke evolutie mensen getekend zijn die erin zijn grootgebracht. Het maakt inderdaad een wereld van verschil. Het gaat niet alleen maar om een intellectuele oefening waarbij enkele denkbeelden moeten ingeruild worden voor een stel nieuwe! Alsof je gewoon een nieuw pak aantrekt. Veel belangrijker en ingrijpender nog dan het denkkader is de hele levenssfeer die ermee verbonden was. Om maar eventjes enkele elementen daarvan op te roepen: de kerk was gesticht door de zoon van God, tweede persoon van de h. drievuldigheid; de priester als man Gods beschikte over de macht om aan de gewone stervelingen goddelijke genade te verlenen, omdat hij optrad in de plaats van Christus zelf; de verlossing uit een zondig bestaan hadden we te danken aan het vrijwillig kruisoffer van Christus; daaraan verbonden was het perspectief van een leven na de dood en het mogelijk falen daarvan dat ons in het eeuwig hellevuur deed terechtkomen; niet te onderschatten was de obsessie omtrent de seksualiteit dat ons als een zwaard van Damocles voortdurend boven het hoofd hing, en de daarmee samenhangende schuldgevoelens die systematisch werden geactiveerd, enz.
Nu beseffen mensen dat dit systeem als absolute waarheid boven het geluk van de mens werd gesteld. Men voelt zich genomen. De behoefte om deze ontgoocheling te uiten is voelbaar. Gelukkig zijn er vrijplaatsen waar dit ongecensureerd kan gebeuren. Voor sommigen hebben de samenkomsten rond ‘De droom’ op die manier gefunctioneerd. Ze zijn inderdaad niet geschikt voor jongere kijkers.
Maar onder de bitterheid en de ontgoocheling is er nog iets anders voelbaar. Mensen willen de zo waardevolle inspiratie van hun geloof niet zomaar kwijtspelen of opgeven. Want dat hebben ze, ondanks al de klein menselijke kanten van die kerk en de soms pijnlijke en vernederende ervaringen die ze er hebben meegemaakt, als positief overgehouden. Het gevoel van een mysterie, de bijzondere kracht en inspiratie van iemand als Jezus van Nazaret, de gedeelde bewogenheid om te geloven in en te werken aan een meer menselijke wereld. Dat ervaren ze als iets heel kostbaars. Het tilt hun leven uit boven de dreigende banaliteit. Het helpt hen een samenhang in hun leven te vinden of te hervinden. Dat gevoel wordt ze aangereikt in de symbolen en rituelen die hen toelaten hun leven te vieren vanuit een diepe bron van gerechtigheid en liefde. Een bron die ze in hun eigen leven voelen opwellen en die hen drijft naar de toekomst. Een bron die mensen aanvoelen bij elkaar en die ze zelf ervaren als inspiratie en motivatie om te blijven geloven in die grond die hen draagt. Dat mensen elkaar dat vertrouwen kunnen doorgeven, dat ze elkaar dragen en doen opstaan: het verdient gevierd te worden.

Er is dit soort diepe ervaringen dat voor steeds meer mensen de voedingsbodem geworden is waaraan ze zich toevertrouwen en waarop ze hun leven bouwen. Dit is ongetwijfeld een positief effect waarin velen gegroeid zijn dankzij de afstand die ze hebben leren nemen van het kerkinstituut en van de opgelegde geloofsleer. Er is opnieuw ruimte ontstaan voor geloofservaring. Er groeit waarachtige ontmoeting op al die plekken en in die gemeenschappen waar het leven op deze wijze gedeeld kan worden. Waar mensen zich open en ontvankelijk opstellen om die diepere lagen te voelen die ze met elkaar delen, ontgloeit iets van het goddelijke.
Mag dit soort ontmoeting misschien een basissacrament genoemd worden? Het wordt spontaan zo benoemd tijdens de gesprekken naar aanleiding van ‘De droom’. Op die manier krijgt een doorleefde geloofservaring een plaats en een naam. Sacrament als verdichtingsmoment waarin iets oplicht en voelbaar wordt van het mysterie dat ons draagt? Het gebeurt naar aanleiding van heel verschillende processen die mensen doormaken. Een gedeeld rouwproces, uit de echt gescheidenen die afgewezen door de kerk toch een plek vinden waar ze er mogen zijn, de gedeelde pijn om de twijfel die steeds weer door ons geloven schuurt, de vreugde om de keuze die je kind maakt, en zoveel alledaagse zaken die ons leven vullen. Zo willen mensen hun ervaringen erkend en bevestigd zien en horen. Ook zij die de vroegere catechismusvragen over sacramenten nog uit het hoofd hebben geleerd, willen zich deze kostbare ervaringen niet meer laten afnemen. Daar kunnen theoretische definities of kerkjuridische bepalingen niets aan veranderen. Ook al past deze beleving daar niet zonder meer in. Wat hoor je deze vroeger zo kerkgetrouwen thans zeggen? Dat het ze een zorg zal wezen wat ‘ze’ van hogerhand zeggen.

Heel wat mensen die zich met ‘De droom’ hebben beziggehouden zijn ook pastoraal actief. Niet zelden hebben ze ervaringen met ziekenpastoraal of zijn ze voorganger in gebeds- of communiediensten. De angstvalligheid waarmee de kerkelijke voorschriften waken over het duidelijk onderscheid tussen gebeds- en communiediensten enerzijds en eucharistievieringen anderzijds, hoe begrijpelijk deze zorg in sommige gevallen ook moge zijn, kon ook wel eens een symptoom zijn van het juridische denken dat het theologische overschaduwt. Wat vaak vanuit de pastorale ervaring als 'passend en billijk' wordt ervaren, kan meestal niet in praktijk worden gebracht omwille van de kerkelijke spelregels. Het ziet er vooral naar uit dat de zorg van het kerkelijk beleid erop bedacht is de sacramentele 'macht' van de priester te vrijwaren. Ironisch dan toch hoe mensen na een 'geslaagde' viering reageren : "het was een mooie misviering", welk soort viering het ook geweest zij.
Gaat het dan om meer dan woorden waarover men wil waken? Of speelt nog steeds een quasi magische visie op sacramenten mee? Zo bleek nog in het vorige themanummer (cfr. de bijdrage van M. Coveliers) hoezeer een dingmatig verstaan van de geloofstekens de sacramentaliteit van de ontmoeting doorkruist. Het heilige zit hem klaarblijkelijk in de dingen: in de gewijde olie, in de gewijde handen van de priester, in de geconsacreerde hostie, in het gewijde water, enz. Sommige reacties (ongetwijfeld goed bedoeld: dat maakt het alleen maar erger!) van priesters die het zogeheten zuiver sacramenteel karakter willen redden, doen meer kwaad dan goed. Zo kan een sacramentele bediening die nochtans correct volgens de voorschriften verloopt, net zo goed een aanfluiting zijn van de gelovige beleving.
Blijkbaar hebben we een punt gezet achter een beleving van de sacramenten waarbij het ritueel uit zichzelf een heilzame werking zou hebben. Het wordt in elk geval niet meer op die manier ervaren. De tekens kunnen maar iets zeggen voor het leven wanneer ze een minimale expressieve kracht hebben. Waar ze enkel verveling en weerzin oproepen, mankeert er iets wezenlijks. Het geeft toch te denken wanneer authentiek bewogen gelovige mensen afhaken omdat ze zich blauw ergeren aan het bedenkelijk niveau van de vieringen zoals zij die in hun parochie meemaken. Het is voor sommigen een keuze die ze maken omwille van de kleine groep die nog overgebleven is met wie ze enige samenhorigheid willen betonen. Omwille van deze vaak oudere gelovigen willen ze op post blijven. Ook al beseffen ze dat het een post op een zinkend schip is.

    Een nieuwe droom