Om te begrijpen wat fundamentalisme is wil ik nog een belangrijk onderscheid aanbrengen: het onderscheid tussen exclusieve en inclusieve waarheid. Exclusieve waarheid is bijvoorbeeld: een tafel is een tafel, een tafel is geen stoel. Iets kan niet tegelijk waar en niet waar zijn. In dialoog wordt dit: "ik heb de waarheid, jij hebt ze niet". Er is ook een inclusieve waarheid, of: deze tafel is een tafel, omdat die tafel een stoel veronderstelt, de stoel is een stoel, omdat die een tafel veronderstelt. De inclusieve waarheid wordt ingepast in een groter geheel. Het is een waarheid die andere waarheden nodig heeft. Dat is de waarheid van waaruit wij bij elkaar in de leer gaan. Fundamentalisme is gebaseerd op exclusieve waarheid, de waarheid van de logica, op het eigenlijk diepere, menselijke niveau geldt de inclusieve waarheid.

Mijn ervaring is dat de innerlijke stilte heel belangrijk is om vanuit inclusieve waarheid te leren leven. In het innerlijke stil zijn leer je het zuivere aanwezig zijn. Je kan het vergelijken met het daglicht waarin je alles ziet. Zo zie je door innerlijke stilte alles met een heel eigen innerlijk licht. Zomaar stil zijn, geeft een helderheid die helpt om te zien hoe alle kleine beperkte waarheden onderdelen zijn die passen in de ene grote waarheid, waarnaar we ieder persoonlijk, en allen te samen, en waarnaar alle godsdiensten, volkeren, culturen op weg zijn. Die ene waarheid, die niet vernietigt, maar die optilt, opheft, in een ervaring van echte eenheid, en die toch iedereen laat zijn wie hij is, met zijn eigen plaats in tijd en ruimte, met alle verbindingen die we daarin op iedere plek toch met elkaar hebben.

De volledige tekst van dit artikel is te lezen in TGL 2003/1. Dit nummer kan online besteld worden.