Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Welbevinden D'hert, Ignace

Het is op straat verkrijgbaar. Je loopt de eerste de beste winkelstraat in en je kan producten kopen die je helpen een goed gevoel op te bouwen. Eenvoudige hulpmiddelen die je wat lichtvoetiger door het leven laten lopen. Bovendien steekt hier of daar wel een Chinese of Indiaanse wijsheid achter. De commercie kijkt nauwlettend toe. Zij kent de kunst van de verleiding. Zij weet dat spiritualiteit vandaag niet langer in de kerk wordt gezocht. Kerken zijn leeggelopen, en wie er nog heen gaat, keert niet bepaald met een goed gevoel naar huis terug. Spiritualiteit dient elders te worden gezocht. Het is bovendien een persoonlijke aangelegenheid. Men laat het zich niet dicteren. Mensen zoeken inspiratie waar ze die vinden. Vandaag voert die zoektocht zowel naar de meest bekende als de meest onbekende tradities, plekken, gemeenschappen, personen, trainingssessies. Een merkwaardig brede waaier. Men schaamt er zich niet voor te hopen op die manier een persoonlijk goed gevoel te versterken. Want is dat niet het verlangen van ieder mens: zich ‘goed in zijn vel’ te voelen?

Er is meer aan de hand dan de interesse in een oppervlakkig gevoel van welbehagen. Zo is er de oprechte zorg om dichter bij de eigen kern te komen. Het verlangen om minder verbrokkeld, meer gefocust te leven. Met aandacht voor de eigen persoonlijkheid. Vanuit het verlangen het leven tot een samenhangend geheel uit te bouwen. Te leven in harmonie. Met onszelf, maar ook met het grote geheel van ons leven.

Mensen zijn zowel geboeid door de klassieke vormen van spiritualiteit en mystiek met alle bijhorende vormen van ascese, als door de inspiratie die ze vinden in de brede waaier van meditatievormen - al dan niet van boeddhistische signatuur. Heel wat gelijkenissen springen daarbij in het oog. Zo bijvoorbeeld het plaatsmaken binnen de individuele zoektocht voor een gevoel van verantwoordelijkheid voor de medemens. Het bewogen worden tot mede-leven en mede-lijden. Aandacht opbrengen voor wat zich hier en nu aan mij aandient als vraag of als zorg. Meditatie of stilte-ervaringen vergen geduld en oefening. Ze zijn niet onmiddellijk nuttig of functioneel. Toch blijken ze op een andere manier en in een ruimer perspectief meer vrede en harmonie met zich te brengen. Niet verwonderlijk dat de persoonlijke zoektocht soms leidt tot gezamenlijke meditatie of concentratieoefeningen. De interesse in persoonlijk welbevinden komt op die manier in een bredere context te staan.

Merkwaardig hoe verschillende bronnen van inspiratie, verschillende al dan niet religieuze tradities convergerende lijnen laten zien als het gaat om ‘welbevinden’. Niet in de commerciële zin, maar als het zoeken naar een harmonieus leven binnen een groter geheel.

Mindfulness, spiritualiteit of laagje vernis? Maex, Edel

Mindfulness is tegenwoordig erg in. Staat deze term voor een authentieke spiritualiteit of gaat het over een psychologische techniek? Heeft mindfulness te maken met de religieuze honger of is het niet meer dan een laagje vernis? Edel Maex gaat dieper op deze vragen in.

Meditatie vanuit de christelijke traditie Vanpraet, Ronny

De praktijk van de christelijke meditatie is over heel de wereld verspreid en wordt in alle continenten individueel en in groep beoefend. Het weldoende effect van meditatie is bekend. Het brengt je in contact met je diepere zelf. Christelijke meditatie is bovendien gericht op de relatie met God. Voor Ronny Vanpraet heeft het zijn hele doen en laten beïnvloed. Via christelijke meditatie ervaart hij hoe Gods Geest werkelijk leeft.

Wat is zenmeditatie? Jonkvorst, Edwin

Volgens Edwin Jonkvorst leidt zenmeditatie tot een geestelijke oefening waarbij wordt geprobeerd aanwezig te blijven. ‘Aanwezig’ als contrast tot ergens in opgaan, zoals in gedachteprocessen of tv kijken. In dit aanwezig zijn, wordt Zijn als zodanig opgemerkt. Er gaat een opmerkelijke rust van uit omdat het Zijn niets anders dan vrede, vreugde en geluk kent. In Hulst, waar de paters maristen verblijven, wordt deze vorm van mediteren in groep beoefend. De oefening maakt het mogelijk het Goddelijke Zijn op te merken én te ervaren. Daarom noemen we het mystiek.

En toen waren alle problemen opgelost... Vandekerckhove, Bieke

Onze samenleving lijkt in de ban van een zoektocht naar lichamelijke en psychische gezondheid. Ze heeft een opvallende aandacht voor het persoonlijke gevoel van welbevinden. Meditatie zou, naast andere vormen van spiritualiteit, op dat gevoel een positieve invloed hebben. Bieke Vandekerckhove relativeert dit.

Spiritualiteit van het gezonde leven. De Ignatiaanse weg de Mahieu sj., Wauthier

Ignatius had zelf geen al te goede gezondheid, maar was uiterst bezorgd om die van zijn medebroeders. Zijn richtlijnen in het derde deel van de Constituties van zijn orde, en de nadruk die hij daar nogmaals op legt bij het besluiten van de Constituties, laten daar geen twijfel over bestaan. Het doel van zijn spiritualiteit ligt buiten de mens, niet in hemzelf, hoezeer hij ook, door het bereiken van dat doel, tot zichzelf en tot zelfontplooiing komt. Is spiritualiteit theocentrisch of antropocentrisch?

De weg die we gaan Braekers, Marcel

Bestaat mijn (het) leven uit losse fragmenten of zit er een lijn in, een soort van identiteit die steeds evolueert? En indien ik die lijn meen te bespeuren, is ze dan niet een constructie achteraf waardoor ik verraad pleeg aan het onbenoembare? Marcel Braekers laat zich inspireren door Eckhart en vertrouwt iets van zijn eigen weg aan ons toe.

De spiritualiteit van de Karmel. Uittocht uit het narcisme Schiettecatte, Johannes

De Nederlandse karmeliet Otger Steggink publiceerde jaren terug ‘Uittocht uit het narcisme’, een studie over Johannes van het Kruis. Met die titel zouden we de essentie van de spiritualiteit van de Karmel kunnen verwoorden. Soms werd deze spiritualiteit onder de noemer gebracht van het ‘bidden en leren bidden’. Maar welke zin kunnen dit contemplatieve leven en het specifieke pastorale werk dat eruit voortvloeit anders hebben dan dat je bij God leert om uit het narcisme weg te gaan, volwassen liefde tegemoet?

´Spirituele revolutie´ in feministisch perspectief Korte, Anne-Marie

Het zoeken naar persoonlijke identiteit was altijd al een belangrijk aandachtspunt in de feministische beweging, maar heeft opvallende ontwikkelingen doorgemaakt. Steeds duidelijker zijn hierin gemeenschappelijkheid en samenhorigheid een centrale rol gaan spelen. Ook de mystiek kreeg meer aandacht die haar heeft losgemaakt uit de sfeer van het uitzonderlijke en haar heeft herontdekt als een vermogen dat binnen ieders mogelijkheden ligt.

Focussen als zelfheling Leijssen, Mia

Als je een wonde oploopt, zorg je dat ze gereinigd wordt. Soms moet je ze laten hechten en afdekken met een steriel verband. Verder geneest een wonde vanzelf, want het lichaam ‘weet’ hoe wonden te genezen. Je kunt wonden niet ‘doen genezen’ maar je kunt wel zorgen voor gunstige omstandigheden. Psychisch lopen we ook geregeld wonden op, maar we staan er doorgaans niet bij stil. Ons organisme beschikt eveneens over het vermogen om psychische kwetsuren te genezen. Focussen is het scheppen van gunstige omstandigheden waarin het diepere weten van het lichaam naar voren komt en zelfheling gebeurt.

Stilte als voorwaarde voor leefkwaliteit Sturtewagen, Dirk

In het hart van het eerste officieel erkende stiltegebied in Vlaanderen begonnen enkele bewoners en sympathisanten in 2002 met Centrum Waerbeke. Deze vereniging verbindt de kwaliteiten stilte, rust en ruimte met maatschappelijke domeinen en disciplines: cultuur, welzijn, volksgezondheid, leefmilieu, landbouw & platteland, mobiliteit, ruimtelijke planning, onderwijs en justitie. Geleidelijk groeit het centrum uit tot een inspiratie-, expertise- en impulscentrum rond stilte als voorwaarde voor leefkwaliteit.

Vanuit je eigen ervaring: wat wordt er mogelijk als er stilte en rust is? Kwalitatieve aandacht voor dat wat er is. Het vermogen om te luisteren. Ruimte, oneindige ruimte, waarin ikzelf en de ander kunnen thuiskomen. Verandering. Met vragen en antwoorden als deze gingen 120 uitgelezen genodigden uit diverse werkvelden op 27 november 2008 in Bornem in gesprek tijdens de conferentie ‘stilte en rust voor gezondheid en welzijn’, een recente realisatie van Centrum Waerbeke in samenwerking met de Vlaamse minister voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Hoe kon die brede stilte- en rustwerking de voorbije jaren tot ontwikkeling komen?

De fles (column) Verscuren, Ann

Nu je tot ziekenhuispastor wordt gezegend, krijg je van mij een fles cadeau.
Ik heb ze vanochtend aan de glascontainer gevonden.
Je ziet het, 't is eigenlijk maar een halve fles meer.
Je moet een beetje opletten voor de scherpe randen.
Daar kan je je lelijk aan snijden.

De man is ziek, al jaren. Zwaar ziek.
Hij ligt meer in het ziekenhuis dan hij thuis is.
Operatie, complicatie, chemo, bestraling.
En dat alles nog eens in het meervoud.
Maand na maand zie ik zijn gezicht spitser worden
en vermenigvuldigen de baxters zich.
Het komt niet meer goed. En hij weet het.

De man is niet geliefd.
Door niemand, blijkt.
Hij vertelt met een zuinig mondje over zijn enige dochter en schoonzoon.
"Tja, die zie ik niet veel, hé. Dat zijn we al gewoon."
Hij klaagt, hij zaagt, alles en iedereen heeft het bij hem verpest.
En als dat al niet gebeurd is, zal het zeker nog komen.
Op de afdeling wordt er goed voor hem gezorgd, maar sympathie is er niet.

De man krijgt amper bezoek.
Hij doet alsof het hem niets kan schelen.
Sarcasme is zijn harnas geworden. Daarbinnen is het veilig.
Als ik zijn kamer binnenkom, voel ik me al verslagen.
Ik vervoek mezelf dat ik geen toegang vind en
dat ik me door zijn houding laat verlammen.
Toch mag ik hem blijven bezoeken. Dat wél.

Op een dag vraagt de man waar ik vandaan kom.
Ik noem de naam van de plaats waar ik opgegroeid ben.
En dan gebeurt er iets.
Er wordt een vlammetje ontstoken in de man.
Er komt ruimte: in hem, in mij en tussen ons.
Ik geniet van zijn verhaal en hij geniet ervan het te vertellen.
Zijn enthousiasme doet de kamer baden in een warme gloed.

Huisvuilverbrandingsovens.
Nooit gedacht dat dat onderwerp de bron van zoveel begeestering kon zijn.
Deze man heeft in mijn geboortedorp de verbrandingsoven neergepoot.
Hij had toezicht op de werf.
Hij leverde goed werk.
Hij werd gerespecteerd door zijn medewerkers.
Hij werd bij de opbouw van alle ovens in Vlaanderen betrokken.

De man toont zich voor mij.

De hond van Tobias (column) Hoogeveen, Piet

Honden komen er in de Bijbel maar bekaaid van af. Ze dienen vooral als hofleverancier van scheldwoorden voor heidenen, schandknapen, dwazen en slechte arbeiders. De hond van Tobias lijkt de spreekwoordelijke uitzondering. Ik kwam hem tegen tijdens een expositie in Den Haag waar de Rijmbijbel van Jacob van Maerlant te bewonderen viel. Jacob vertaalde en berijmde de Bijbelse geschiedenis in 1271. Het handschrift op de tentoonstelling dateert uit 1332 en is voorzien van ruim zestig schitterende illustraties. De maker ervan is bekend: Michiel van der Borch uit Utrecht. Hij zou daarmee de eerste bij naam bekende Nederlandse schilder zijn.

Het sprookjesachtige verhaal van Tobias (letterlijk: ‘God is goed’) dat in protestantse Bijbels als apocrief wordt beschouwd, gaat over de reis van de zoon van de blinde Tobit, een jood in ballingschap. De avontuurlijke tocht levert Tobias niet alleen een huwelijk op (dat hij overigens met gebeden voor de poorten van de hel moet wegslepen) maar brengt uiteindelijk ook uitkomst voor het gezichtsvermogen van zijn vader. Eind goed, al goed. Veel reizen en bidden lijken hier de voornaamste ingrediënten voor een gezond en gelukkig leven. Met het eerste kunnen we goed uit de voeten, het tweede zijn we wellicht wat kwijtgeraakt.

Op de in bladgouden kader gevatte miniaturen van Van der Borch zien we hoe de jonge Tobias nog omkijkend naar zijn ouders met een undercover engel vertrekt. Zijn moeder Anna kan haar tranen niet bedwingen, maar daar is de hond al die net als de engel Rafaël er flink de pas in wil zetten. Ze lopen rechts bijna het kader uit. Op de andere miniatuur is Tobias teruggekeerd. Hij smeert de meegebrachte gal van een vis op de ogen van zijn vader die daarmee weer ziende wordt. En daar is de hond opnieuw. Jacob van Maerlant vetelt het zo: ‘Die hont … comt voren ende roert den staert als ochti bode ware gesent’(De hond komt eraan, kwispelend met zijn staart, alsof hij als bode vooruit is gestuurd). Ik wilde de passage nog even in mijn Bijbel nakijken, maar die bleek moeilijk te vinden. Zou de hond met de staart tussen zijn benen in moderne vertalingen zijn weggeschreven? Na enig zoeken kwam ik erachter dat de Latijnse tekst de kwispelende hond in ieder geval had bewaard evenals de ‘Petrus Canisius’-vertaling die de Vulgaat naast de grondtekst blijkbaar in de gaten houdt. Gelukkig maar. Want er licht hier, ondanks alle verschil, een mooi rijm op met een andere hond uit de wereldliteratuur: die uit de Odyssee van Homerus. Bij de terugkomst op Ithaca wordt Odysseus herkend door zijn hond die hij twintig jaar eerder had achtergelaten. Ook deze hond, weliswaar verslonsd op een mesthoop, kwispelstaart naar zijn oude baas en valt daarna dood neer.

Dichters en schilders weten soms meer van de werkelijkheid dan de letterlijke Bijbeltekst. Zo schreef J.H. Leopold in een gedicht over Jezus die een dode hond ziet liggen waar de mensen walgend naar keken:

‘Jezus zag naar het liggend dier
en sprak en zeide enkel dit
en was beschamende rondom:
de tanden zijn als paarlen wit.’

Boekbesprekingen

MARCEL BRAEKERS, Meister Eckhart. Mysticus van het niet-wetende weten. (Reeks: Meesters in spiritualiteit), Altiora, Averbode, 200, 12,5 x 20, 275 p., € 16,50, ISBN 9789031725229

JEAN MONBOURQUETTE, Bevriend met je schaduw, je onbeminde zijde, Kok, Kampen/ Averbode, 14 x 21, 171 p., € 16,95, ISBN 9789031725809

WILLIGIS JÄGER, Wijsheid uit Oost en West. Visie op een integrale spiritualiteit, Asoka, Rotterdam, 2008, 13 x 21, 103 p., € 12,95, ISBN 9789056701871

MIEK POT, De grote Stilte, Kok Ten Have/Standaard Uitgeverij, Kampen/Antwerpen, 2008, 13,5 x 21,5, 138 p., € 14,90, ISBN 9789079001224

JÜRGEN METTEPENNINGEN, De kerk bloost. Pleidooi voor een gedurfder beleid, Davidsfonds, Leuven 2008, 14 x 22, 188 p., € 19,95, ISBN 9789058265241

Dorine VAN DER HEIDEN en Peter LENSSEN, Voor ziel, cultuur en zaligheid. Verhalen uit Lourdes, Fatima en Santiago de Compostela, Tic, Maastricht, 2008, 15 x 21, 160 p., € 14,90, ISBN 9789078407287

GIED TEN BERGE, Vredesbeweger. Ervaringen in de vredesbeweging 1973-2008, Valkhof Pers, Nijmegen, 2008, 13,5 x 21,5, 128 p., € 13,95, ISBN 9789056252762

PAULINE WESEMA, Het duivels kussen. Wat als je partner een ander geloof heeft dan jij, Kok ten Have, Kampen, 2008, 13,5 x 21,5, 173 p., € 14,90, ISBN 9789025958121

RONALD SLEDSENS, Ongewone avonturen uit het leven van een priester, Davidsfonds, Leuven, 2008, 14,5 x 22, 96 p., € 14,95, ISBN 978905826572

De Onnoembare Jahwe Staes, Karel

De Onnoembare Jahwe (de twee klinkers zijn later toegevoegd om het uitspreekbaar te krijgen!) roept Mozes toe vanuit vuur dat de dorre braamstruik niet verteert. De pijn van vertrapte mensen roept op tot moed en daadwerkelijk optreden, ook al zit alle schijn tegen. In de verzengende hitte van de stilte, in de woestijn komt de Onuitsprekelijke tot spreken. Waar roept God ? Het is alleen maar even op te roepen. Zie Exodus 3,1-15.

Je bent een blad dat
zucht in wind,
druppel in de regen die maar even
valt

weet ik veel!
Je bent geweven in het strelen van verliefd:
wie niet bezint en toch begint

Je bent dat onbestemde meer in uitgeweende pijn
Je vloeit in zwellende rivieren,
bloeit langs waar versteende doden staan

Je brandt in braam,
doet op blote voeten staan,
draagt niet eens een Naam!