Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Dank en waardering D'hert, Ignace

TGL is aan zijn 65e jaargang toe. Een leeftijd waarop een mens normaal gesproken met pensioen gaat. Het tijdschrift denkt daar niet aan. Het hoopt nog lang te mogen deelnemen aan de spirituele zoektocht die mensen gaande houdt. Want de reis gaat verder. Altijd. Af en toe een pauze kan echter deugd doen. Even halt houden en terugblikken op het parcours dat werd afgelegd. Met het oog op de weg die komt. Want daar gaat het om.

Van bij het begin heeft TGL mogen rekenen op de daadwerkelijke medewerking en de blijvende ondersteuning van Edward Schillebeeckx. Zijn theologische reflecties hebben het karakter van het tijdschrift mee vormgegeven. Dat blijkt niet alleen uit de bijdragen die hij schreef. Het komt evenzeer tot uiting in de manier waarop de redacteurs van het tijdschrift door hem werden geïnspireerd. Zij hebben naar beste vermogen zijn begrip van spiritualiteit verder doorgetrokken: God-gericht en betrokken op de ervaring. Steeds trachtend voeling te houden met dit voortdurend evoluerende spanningsveld.

Het oeuvre van deze wereldbekende theoloog strekt zich uit over zowat alle geloofsthema’s. Hierin hebben zich sinds het ontstaan van TGL belangrijke verschuivingen voorgedaan. Het is altijd Schillebeeckx’ overtuiging geweest dat deze theologische ontwikkelingen de spirituele beleving niet onberoerd kunnen laten. Zoals hij ook erkent dat, omgekeerd, de theologie onophoudelijk wordt bevraagd door de eveneens evoluerende menselijke ervaringen. Deze wisselwerking heeft hij steeds nauwlettend gevolgd. Zijn intense kerkbetrokkenheid speelt hierin ongetwijfeld een belangrijke rol.

Bij het opzet van dit nummer was het onze ambitie om deze wisselwerking zo goed mogelijk te laten weerklinken in de verschillende bijdragen. U merkt het, beste lezer, een zeer gevarieerde groep auteurs heeft zijn medewerking verleend aan deze bijzondere uitgave. Het is namelijk niet alleen een verjaardag voor TGL, 2009 is ook het jaar waarin Edward Schillebeeckx zijn 95e verjaardag viert. Beide gebeurtenissen verdienen het in de bloemetjes te worden gezet.

Tijdens de voorbereidingen van dit nummer en de contacten met de verschillende auteurs werd ik vooral getroffen door de grote dankbaarheid en waardering die doorklonk in de bereidheid om dit nummer tot stand te helpen brengen. Met alle medewerkers van TGL wil ik dan ook graag dit cahier opdragen aan Edward, die ik graag noem: onze geliefde medebroeder in het geloof. Maar evenzeer: spirituele voorganger voor velen, binnen en buiten de kerken; baanbrekend, vernieuwend theoloog. Hij zal dit nummer ongetwijfeld, zoals zoveel vorige, volkrabbelen met kritisch opbouwende beschouwingen.

Tussen denken en leven. Een beknopte biografie van Edward Schillebeeckx Depoorter, Annekatrien

Bij het begin van dit nummer schetst de auteur de grote episoden in het levensverhaal van een theoloog die meerdere generaties gelovigen diepgaand beïnvloed heeft. Een gepassioneerd denker en zoeker die niet op afstand bleef maar zich mengde in de wederwaardigheden van het kerkelijke leven.

De beginjaren van TGL (1945-1950) Hoogeveen, Piet

Edward Schillebeeckx was nauw betrokken bij het begin van het Tijdschrift voor Geestelijk Leven. Tijdens zijn studiejaren in Parijs was hij in contact gekomen met de “nouvelle théologie”. Deze strekking wilde ‘terug naar de bronnen’ om de inspiratie die daar opgeslagen lag boven tafel te halen, en door Schillebeeckx heeft zij haar weerslag gehad op de inhoud en de strekking van TGL. Met deze wetenschap in het achterhoofd peilt Piet Hoogeveen in dit artikel naar de plaats en de betekenis van Schillebeeckx in de ontstaanscontext van TGL.

Theologie met spiritueel gehalte, spiritualiteit met een theologische explicitatie. Over de blijvende actualiteit van de theologie van Schillebeeckx Borgman, Erik

Edward Schillebeeckx is steeds alert geweest voor nieuwe culturele gedachtestromingen. Zij maken deel uit van het evoluerende levensgevoel waarmee de theoloog voeling dient te houden. Ook in grondig veranderende tijden herkent Erik Borgman een continuïteit die Schillebeeckx eigen is gebleven.

De passie van en voor Jezus Christus Logister, Wiel

Al zijn hele leven is Edward Schillebeeckx gefascineerd door Jezus Christus. Steeds meer heeft hij de dynamiek die in Jezus naar voren komt, in verband gebracht met de ups en downs van het concrete leven. Het leven van Jezus speelde zich niet af in een dimensie ver boven de vreugde en het verdriet, de zorgen en de verwachtingen van andere mensen. Nee, hij stond op een opvallende wijze midden in het ingewikkelde leven. Juist omdat hij iets met God had en omdat hij de confrontatie met de dood niet uit de weg ging.

Voor een kritische en Geestbewogen kerk Van Waelderen, Eddy

Van Edward Schillebeeckx wordt vaak gezegd dat hij de secularisering in onze contreien heeft begeleid. Die bekommernis loopt als een rode draad door heel zijn werk, in het nadenken over de relatie ervaring-openbaring, in de grote inspanningen die hij voor de hermeneutiek, het gelovig verstaan en interpreteren heeft geleverd, in zijn bekommernis om mystiek en politiek samen te houden … Het is ook terug te vinden in zijn denken over kerk.

‘Bemiddelde onmiddellijkheid’. Schillebeeckx over spiritualiteit en mystiek Maas, Frans

Een opvallend kenmerk van Edward Schillebeeckx’ theologie is de aandacht voor mystiek. Mystiek is voor hem wezenlijk als heilzame reserve ten aanzien van alle rationele theologische systemen en kerkelijke aanspraken op absoluutheid. Daarnaast wil hij mystiek veeleer democratiseren: het is zijn zorg mystiek als mogelijkheid voor ieder gelovige voor te stellen. Deze mystiek heeft voor Schillebeeckx een uitgesproken binding met het verhaal van Jezus van Nazareth.

Edward Schillebeeckx – en verder Van Tente, Marc

Edward Schillebeeckx geeft blijk van een opvallende vrijmoedigheid in zijn theologische denken over de wezenlijke inhoud en de betekenis van het geloof. Wellicht heeft dit ook te maken met zijn verankering in de mystieke dimensie van zijn geloof. Deze vrijheid van denken werkt aanstekelijk voor mensen die bezig zijn met spiritualiteit. Marc Van Tente legt hiervan een persoonlijke getuigenis af.

Jezus’ visioen, tot ritueel gelouterd Lukken, Gerard

Het is een publiek geheim dat Edward Schillebeeckx als afronding van zijn theologische werk een boek wilde schrijven over sacramenten. Maar toen het zijn voltooiing naderde, werd hij te ziek om het te kunnen afmaken. Zijn visie op sacramentaliteit hangt uiteraard zeer nauw samen met zijn hele theologische denken over God, Jezus en kerk.

Jezus en de andere godsdiensten. Edward Schillebeeckx’ theologie van de religies. Van Wiele, Jan

Zoals veel theologen van zijn generatie, heeft Edward Schillebeeckx zich ingelaten met de interreligieuze problematiek. In een overzicht van zijn theologisch denken en in het licht van de uitdaging van de pluralistische samenleving van vandaag, mag een voorstelling van zijn uitgangspunten voor de omgang met de niet-christelijke godsdiensten hier niet ontbreken.

Van politiek naar gebed? Een terugblik op de politieke theologie van Edward Schillebeeckx Depoortere, Frederiek

Een van de opmerkelijke ontwikkelingslijnen in Edward Schillebeeckx’ denken is zijn toenadering tot politieke theologie. Uiteraard hebben gelovigen altijd al geweten dat ze zich dienen in te zetten voor een humane samenleving. Hoever gaat politiek engagement echter? Of omgekeerd: maakt politiek het geloof niet overbodig?

In de verdediging voor mensen in de kerk Schoof, Ted

Er hebben heel wat geruchten de ronde gedaan over een conflict tussen Rome en de Nijmeegse theoloog, maar Edward Schillebeeckx werd nooit officieel ‘veroordeeld’. Ted Schoof kende hem van nabij: als medebroeder en als collega-theoloog. Een helder overzicht waarin een aantal feiten op een rij worden gezet.

Een gouden draad die telkens ergens tegendraads is Beckers, Agnes

De impact van Schillebeeckx’ theologisch denken is niet voorbijgegaan aan de contemplatieve religieuzen. In deze kringen hebben de kloostergewoontes een ware omwenteling ondergaan. De inzichten die Schillebeeckx heeft aangereikt, hebben velen geholpen de overgave aan de levende God als blijvende grond van hun religieus leven te ervaren.

Een nabije professor Merckx, Marianne

Marianne Merkx in gesprek met Maria ter Steeg.
Velen hebben Edward Schillebeeckx leren kennen door zijn boeken of andere publicaties, die de basis vormen voor hun theologische denken. Sommigen hebben het bemoedigende effect ondervonden van zijn lezingen, of van persoonlijke gesprekken met hem. Hoe was het om les te krijgen van hem?Marianne Merkx ging op zoek naar een oud-leerlinge van Schillebeeckx. Iemand die net als zij geen vaktheologe is geworden, maar wel op verschillende terreinen nog steeds theologisch en pastoraal werkzaam is.
 

Heldere avonddeemstering Vanagée, Domien

Domien Vaganée, provinciaal van de dominicanen, brengt geen theologische verhandeling maar vertelt enkele impressies over zijn ontmoetingen de afgelopen jaren met Edward Schillebeeckx.

Van atheïstische naar niet-“theïstische” religiositeit Van der Veken, Jan

De dialoog tussen Edward Schillebeeckx en Leo Apostel is te situeren in de bredere context van een belangrijke verschuiving in het religieuze landschap. De oude tegenstelling tussen gelovigen en ongelovigen is weggeëbd. Vroeger leek het dat gelovigen en ongelovigen de vraag het bestaan van God gewoon op een verschillende wijze beantwoordden. Op de vraag: “Bestaat God?” antwoordden de gelovigen “ja”. En de ongelovigen “neen”. Daarom ware ze ook a-theïsten. Theïsme werd zonder meer gelijkgesteld met het geloof in het bestaan van God.