Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Geluk D'hert, Ignace

Er waren langs moeders zijde destijds nogal wat schippers in de familie. Het was telkens een heel gebeuren wanneer iemand van hen in de buurt kwam. Soms werd het weken op voorhand per brief aangekondigd. Als het lukte dat ze er op zondag konden zijn, omdat de bruggen niet werden gedraaid of opgehaald, kwamen ze zonder fout op visite. Het hàd altijd iets: die andere wereld die even binnenbrak. Het duurde soms wel een jaar vooraleer we hen terug te zien zouden krijgen. “Dan moeten jullie absoluut langs komen! Niet vergeten!”. Als kleine jongen vond ik het nogal indrukwekkend. Die bezoeken hadden altijd iets plechtigs. De gesprekken over een levenswijze die ons totaal vreemd was. Zo’n ruig beroep en altijd onderweg. Vooral erg avontuurlijk, leek het me.

Mijn grootmoeder, die ook jaren op de binnenvaart had doorgebracht, dacht daar helemaal anders over. Zij vond het maar niets. Zij had al de tijd dat zij op het water had geleefd en gewerkt, niets liever gewild dan zo gauw mogelijk “aan wal” komen wonen. En toen het eindelijk zo ver was, heeft ze geen moment heimwee gehad naar die tijd op het schip. Integendeel: nu konden ze, zoals ze altijd had gedroomd, ’s zondags rustig met de auto naar zee rijden. Of naar haar zus, ‘tante nonneke’ – excuus: moeder overste – in het klooster.

Daar denk ik soms aan, wanneer ik, aanschuivend in de file van stapvoets rijdende wagens, langs een of ander kanaal terugkom van een dagje aan zee: hoe ver onze werelden uit elkaar liggen. Wat mensen destijds belangrijk vonden om gelukkig te zijn, en hoe dat nu aanvoelt. En hoe ik toch nog heel helder gezichten uit die tijd voor ogen kan halen en me die hele sfeer duidelijk herinner. Hoe zouden ze zich vandaag voelen in onze wereld? Ik denk niet dat mijn grootmoeder terug op het water zou willen, maar over die rustige autoritjes zou ze toch wel even opkijken.

Zou het gesprek tussen ons meteen stokken? Of zouden we een diepere laag ontdekken die ons toch op de een of andere manier met elkaar verbindt? De verschillen van onze respectievelijke werelden zijn niet gering! Toch kan ik me figuren uit die tijd herinneren die zich zonder al te veel moeite thuis zouden voelen in de huidige levenssfeer. Zoals ik me mensen uit de huidige tijd voor de geest kan roepen die zich in onze tegenwoordige manier van leven absoluut niet gelukkig voelen. De vraag is maar wat mensen als waarde (h)erkennen en aanvoelen en hoe deze waarden in onze samenleving gehonoreerd worden. Of waarden vasthangen aan een algemene levensvisie, dan wel daaroverheen door andersdenkenden herkend en beaamd worden. En hoe elke tijd haar blinde vlekken heeft die enkel in het gesprek van de opeenvolgende generaties aan het licht kunnen treden. Of hoe het gesprek tussen verschillenden levensvisies bewust kan maken van eigen eenzijdigheden …
 

Het grijs van de neutrale staat De Clercq, Bertrand

De Vlamingen maken zich zorgen over 'het wegvallen' van waarden en normen. Maar waarden en normen verdwijnen niet. Ze veranderen eerder van plaats in de rangorde, de 'waardeladder' die mensen hanteren als ze belangrijke keuzes maken. Waarden in een pluralistische, neutrale samenleving bestaan uit vele grijstinten. We zijn vel zichtbaarder dan vroeger een multiculturele en multireligieuze samenleving. Vandaar de vraag van Betrand De Clercq: hoe komt die veelkleurigheid aan haar trekken in de grijstinten van de neutrale staat?

Waarden, geluk en humanisme. Geluk als humanisitische waarde Raes, Koen

Over waarden en normen wordt ook in humanistische kringen nagedacht. Hebben christenen en humanisten dezelfde waardenbeleving in onze samenleving als het gaat om naastenliefde? Is louter genieten de hoogste vorm van geluk geworden in het Westen? Mag men geluk zomaar met genot gelijkschakelen? Koen Raes, werkzaam als hoogleraar in de moraal- en rechtsfilosofie aan de universiteit van Gent, beschrijft de relatie tussen geluk en waarden en gaat dieper in op de kernwaarden die het menselijk geluk bepalen.

Katholiek voortgezet onderwijs in Nederland van der Geest, Wim

Het katholiek voortgezet onderwijs in Nederland omvat 25 % van het Nederlandse voortgezet onderwijs. Maar in hoeverre slagen de katholieke scholen erin hun eigen herkenbaarheid te behouden en een tegengeluid te organiseren voor een steeds gangbaarder opvatting dat onderwijskwaliteit vooral in cijfers en benchmarks kan worden uitgedrukt? Gezamenlijke herbronning is daartoe nodig!, zegt Wim van der Geest, fulltime bestuurder van de Stichting Carmel, een grote scholengroep met scholen verspreid over heel Nederland.

Vertrouwen in de politiek Vandenberghe, Hugo

Zou de regering iets kunnen doen aan de maatschappij die steeds ruwer wordt? Kan de politiek een oplossing bieden voor de verschraling van de normen en waarde? Senator Hugo Vandenberghe onderzoekt wat de onderliggende maatschappelijke betekenis van de fenomene, zoals geweld, onachtzaamheid en onbeschaafd gedrag is, en hoe daar politiek mee om gegaan kan worden.

Christendemocratische politiek in de praktijk. Zoektocht naar balans tussen dagelijks besturen en toch richting geven Goosen, Johannes

Na ruim een jaar ervaring als wethouder voor de gemeente Duiven bekent Johannes Goossen dat hij nog elke dag bezig is met reageren op ambtelijke voorstellen, voorbereiden van overleggen, paraferen van besluiten en bijhouden van zijn agenda. Terugkijkend moet hij constateren dat de tijd door zijn vingers glipt door veel alledaagse klussen. Reflectie en visie strijden om prioriteit, in de hoop om vooral niet onder te sneeuwen. Het schrijven van dit artikel over de rol van christelijke waarden deed hem beseffen dat een wethouder van een christelijke partij meer doet dan slechts bestuurlijk overleven.

De jeugd van tegenwoordig is van alle tijden van Doren, Els

Ook in dit tijdsvak zoeken jonge mensen naar zichzelf en geluk. Net zoals volwassenen pogen ze vorm te geven aan waarden en normen. Eveneens met vallen en opstaan. Een pleidooi voor builen en blauwe plekken, opdat het aantal ontwrichtingen - in alle leeftijdscategorieën - tot een minimum kan beperkt blijven.

De liefde die alles leert. Spiritueel leiderschap en apostolische religieuzen Verhoef, Will

In Nederland stelt men het graag zo voor alsof minister-president Jan Peter Balkenende ‘normen en waarden’ op de agenda heeft geplaatst. Het is een onderwerp waaraan de minister-president graag appelleert. Het abstracte hameren op de moraal deed zanger-presentator Paul de Leeuw de gevleugelde term ‘normen en waarden’ spottend omsmeden tot ‘wormen in Naarden’, een provinciestadje waarvan de naam een vergelijkbare landerigheid oproept als het beroep op het burgerfatsoen. Will Verhoef over spiritueel leiderschap, een oproep om ‘geen liefde te doen, maar liefde te worden’ ...

Over waarden en levensbeschouwingen Verstraeten, Adelheid

In de huiskamer van het Nederlands-Vlaamse koppel worden Judith Kerkhof (33) uit Groningen en Frank Dobbelaere (40) uit Gent, door Adelheid Verstraeten geïnterviewd. Uitgangspunt is de vraag of een verschil in levensbeschouwing leidt tot een verschillende opvatting over waarden. We discussiëren over de zin en onzin van rituelen, over de Kerk als instituut en gemeenschap, over verschil en verbondenheid, over bovenbouw en onderbouw.

Tien woorden om van te leven Kevers, Paul

De decaloog of de 'Tien Woorden' zijn het hart van de bijbelse ethiek. Ze maken deel uit van het exodusverhaal en het Sinaïverbond. Onder de benaming 'de tien geboden' zijn de Tien Woorden uitgegroeid tot de korte samenvatting van de christelijke moraal. Jammer genoeg werd de tekst daardoor losgemaakt van de verhalende context waarin hij werd overgeleverd. Wat is de oorsprong, de waarde en de betekenis van de 'Tien Woorden'? Hebben ze ons vandaag nog iets te zeggen? Is een religieuze ethiek, gebaseerd op geboden en verboden van Godswege, nog wel te verantwoorden?

Uit het oude Europa. Ratzinger: Waarden in tijden van ommekeer Hoogeveen, Piet

Piet Hoogeveen waagde een poging om het boek van Ratzinger op een open manier te lezen, om een antwoord te geven op de vraag of iedereen die meteen ‘neen’ zegt tegen het Vaticaan, gelijk heeft. Hij was door een aantal aspecten verrast en heeft het boek geboeid gelezen.

Speelplaatsontmoeting (column) Verscuren, Ann

Speelplaatsbewaking: niemand van de leerkrachten is er dol op. Het woord alleen al. Het roept het stijve wantrouwen op van soldaten die het koninklijk paleis bewaken. Spits je oren, scherp je blik, ruik het onraad, grijp in!

Ik geef les op een grote school waar men een uniform moet dragen en die (daarom?) ‘fatsoenlijk’ wordt genoemd. Zo'n woord als ‘fatsoenlijk’ heeft macht, dus stromen de leerlingen van heinde en ver toe. Nochtans kan ik er bij mijn ‘rondjes’ op de speelplaats niet naast kijken. Midden op het grijze plein wordt er gekust. Geen steels kusje van een koppeltje dat éven, héél even maar ... Nee, een heuse tongzoen. Correctie: een rééks tongzoenen. Waar dan nog drie, vier vrienden van het stel op staan te kijken. Ik begrijp het niet. Natúúrlijk mag het niet van het schoolreglement, maar dat zal deze leerlingen worst wezen. Ik vat het alleen niet dat het ‘Midden Op De Speelplaats’ moet. Maar dat is het 'm nou net. Niemand is zich van enig kwaad bewust. Het lijkt wel het sfeertje op een zaterdagavond buiten de discotheek. Volk genoeg, lawaai genoeg. Ik mis alleen nog de dreunende bas die door mijn buik stampt.

Ik ga erop af. Niet omdat ik er dol op ben om kussende leerlingen uit elkaar te halen, maar omdat ik in zo'n situaties ‘de Consequentie zelve’ word. Als er regels zijn, moeten ze nageleefd worden. Gelach, spot en onbegrip zullen mijn deel zijn, maar ik heb nu eenmaal een missie.

"Maar mevrouw, bent u dan tegen de liefde?"Ik sta aan het niet-meer-kussende-maar-nog-wel-handjes-vasthoudende-koppel en hun schare vrienden uit te leggen dat de regels echt niet dienen om hen te pesten, maar om een dieperliggende waarde te beschermen. Zo stop je in het verkeer concreet voor een rood licht en geef je daarmee gestalte aan de waarde veiligheid. Waarop zij meteen weten te zeggen dat kussen toch de concretisering van liefde is en dat de school ("én de leerkracht godsdienst", klinkt het fijntjes) daar toch niet tegen kan zijn. "Nee, we zijn niet tegen liefde en zélfs niet tegen kussen, maar wel tegen kussen op de speelplaats. Dat isoleert je van de anderen en tegelijkertijd wordt iets intiems iets openbaars. Wij willen dus de waarden openheid en intimiteit beschermen."Waarop het smachtende koppeltje terstond aan hun vrienden vraagt of die hun gezoen dan vervelend vinden? Natuurlijk niet - wat had je gedacht? - schudden die allemaal overtuigd van ‘nee’ en bezweren me dat ze dat heel gewoon vinden. "Je bent verliefd. Na schooltijd moet je elk met de bus een andere kant op. Het weekend is nog niet in zicht. De speelplaats is een uitgelezen plek voor ontmoeting. En voor gezoen. Wat is eigenlijk het probleem?"

Wij, 10 jaar eerder, op ónze speelplaats: als wij, meisjes onder elkaar, dicht tegen elkaar aan zaten op de bank, klonk het "verder uit elkaar!" Dijbenen die elkaar raken, o lichtzinnigheid. Durfden we op elkaars schoot te zitten, werden we daar ónmiddellijk vanaf gejaagd. Full body contact, o huiver. Natuurlijk begrepen we langs geen kanten waar de leerkracht met speelplaatsbewaking het over had. We zaten toch maar gewoon bij elkaar? Wat was dan het probleem?

Ik begin het door te hebben, daar in het midden van de speelplaats. Het is niet dat ze me niet willen begrijpen. Ze provoceren niet. Ze zijn best fatsoenlijk. Ze spreken gewoon een andere taal in een andere tijd. Onze waarden verschillen niet eens zoveel, maar worden alleen in andere vormen en normen gegoten. Zullen de kussende leerlingen van nu, die de speelplaatsbewakers van morgen worden, het over een jaar of tien ook niet vatten?

Eén van de leerlingen die de reeks tongzoenen van nabij heeft meegemaakt, troost me.

"Mevrouw, ik ben het niet met u eens, maar u praat er tenminste met ons over. Dat is wel tof. Het is makkelijker om te doen alsof je niets ziet of om straf te geven zonder uitleg."Ik grinnik. Mijn missie is zowaar toch geslaagd. Het zoenende koppel is gestopt met zoenen en is een gesprek (of zoiets) aangegaan met de mensen rondom hen. Misschien heb ik zojuist wel net iets minder aan speelplaatsbewaking en net iets meer aan speelplaatsontmoeting gedaan. "Met woorden geef je waarden mee",zei Luc Versteylen ooit. Zou zo'n woord als speelplaatsontmoeting ook macht hebben? Speelplaatsontmoeting: het woord alleen al.

Fragment voor een klaagzang Stroobants, Jos

Het was toen, in die dagen,
dat we waagden wat we wilden
en we leerden dragen:
lichaam (hete woestenij) en
waarin het gedijde, stilte
(onze adem die tekeerging),
het gewijde als een keerkring
om een wereld die ontstond
en om de wonde die ons wakker hield.

Het waren dagen die nog duren,
uren die niet overgaan, nu wij
de tijd verzamelen als de fragmentjes
kleine kostbaarheden, de momentjes
van een vaag verleden, onherhaalbaar,
onvertaalbaar naar dit nooit gedachte
nu, dit onverwachte wij dat wij
geworden zijn en waarmee wij
versplinterd verder moeten.

Het 'sicut erat' gevoel (column) Hoogeveen, Piet

Lofzang Staes, Karel

Jesaja 43, 16-21

In tijden van vervolging en verloren gewaand geluk bracht de profeet, bekend onder de naam Deutero-Jesaja of Jesaja terug hoop en uitzicht. De mensen konden uitkijken naar nieuw leven, ontkiemd uit de grond van louterend leed en geboren uit het recht van de zwakste (naar Jesaja 43, 16-21).

Stem van Wie roept uit de diepte en zelf niet uit te spreken is:

"Ik maak wegen dwars door de zee van leed,
breek de machten van geweld en geld.
Nu liggen zij neer, die zich méér en beter waanden,
gedoofd en dood,
uitgewaaide valse vlam, verkeerd begrepen vuur.

Hang dus niet meer vast aan wat voorbij is,
duik niet onder in ’t verleden
of - erger nog - schaam er u niet langer om!
Want ik maak nieuw,
ik vernieuw de mens.
Zie je niet hoe het ontkiemt?

Ik trek wegen door de stenen,
schilder kleuren op beton,
en uit dat ‘nooit en nergens nog verwacht’, opent zich de nacht.

Achterbuurten, blokken zonder naam, burelen
van glas, supersnelle autowegen
stinkend dicht geslibt,

zoveel als overleden steden breng ik t’rug tot leven
platgedrukte mensen richt ik op,
doe ik weer ontwaken, zo wil Ik erover waken

dat deze wereld niet verloren gaat."