Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Zorgend nabij D'hert, Ignace

‘Pleidooi voor een barmhartige samenleving’: dit hadden we ook als titel aan deze themakatern kunnen meegeven. We hebben het niet gedaan. Misschien hebben we nog een Dalai Lama nodig eer een dergelijk taalgebruik zijn melige bijklank voorgoed is kwijt geraakt. Iets in diezelfde trant geldt voor ‘spiritualiteit’. Nochtans hebben we het daar als tijdschrift voortdurend over; over spiritualiteit in de zin van ‘bewogenheid, betrokkenheid, bezieling’.

In de relatie tot de medemens heeft spiritualiteit in het verleden uitgesproken vormen aangenomen. Religieuze congregaties werden opgezet met die zorg als centrale opzet. Niet zelden verwekten zij een stroming van zelfvergeten aandacht voor de noodlijdende medemens. Inzet en persoonlijke betrokkenheid waren sleutelwoorden. Deskundigheid en professionaliteit evenzeer, maar gaandeweg gingen deze zich ook buiten de kerkelijke kringen ontwikkelen. Veralgemening van deze controleerbare zorg werd terecht algemeen toegejuicht.

De evolutie van de vorige decennia is gekend. De zorg van de religieuzen voor de noodlijdende medemens heeft geen mensen meer kunnen werven binnen de vroegere religieuze leefpatronen. De professionalisering van de zorg en de hulpverlening is grotendeels in andere handen terecht gekomen. Deze evolutie is onomkeerbaar. Ze geeft tal van mensen de kans hun bewogenheid voor de medemens op nieuwe manieren vorm te geven, los van de vroegere uitgesproken religieuze verbanden. Deze meer zakelijke aanpak heeft ongetwijfeld pluspunten. We kunnen echter niet blind zijn voor het feit dat verzakelijking ook een mogelijke schaduwzijde met zich meedraagt. Deze wordt vooral duidelijk wanneer de druk die op hulpverleners wordt gelegd, hen verplicht zich te beperken tot een zuiver efficiëntie service. Terwijl het algemeen gekend is dat de behoeftige mens vooral nood heeft aan een persoonlijk contact. Hoe summier ook. Het gezien worden als mens blijkt van het allergrootste belang; er mogen zijn met je persoonlijke geschiedenis, je eigen visie op leven en dood, je relaties. Hoe deze persoonlijke toets te verzoenen is met het runnen van een instelling die door de gemeenschap gefinancierd wordt, vormt een aparte problematiek.

Analyse en ervaringsberichten geven ons een kijkje op enkele betrokken partijen in deze complexe materie.

Zorgen voor: meer dan een economische investering Verhoeven, Dominic

De huidige professionalisering van de zorg- en hulpverlening roept vele vragen op. Het spanningsveld tussen economische maatstaven en levensechte nabijheid vormt voor vele betrokkenen een voortdurende uitdaging. Aan het woord hierover is Dominic Verhoeven, coördinator en geestelijk adviseur van Caritas Vlaanderen.

De spiritualiteit van de hulpverlener in de palliatieve zorg Polspoel, Arthur

In het artikel enkele gedachten over de fascinatie van de dood. Het lijkt erop dat hospices, palliatieve eenheden in ziekenhuizen of rusthuizen slecht weinig moeite moeten doen om professionele werkers of vrijwilligers te werven. Velen vinden het een uitdagende en een eer om dit werk te mogen doen. Wat beweegt hen? Wat is hun motivatie en wat verwachten zij? Het werk geeft ongetwijfeld veel voldoening. De terminale pati‘nt en zijn naasten is dankbaar maar ook ambivalent in het ontvangen van deze zorg. De weg die hij of zij moet gaan is tenslotte een eenzame weg die anderen slechts ten dele kunnen delen. Het behoort daarom tot de spiritualiteit van degene die zorg geeft om terughoudend en respectvol om te gaan met de taak die te vervullen is.

Ondersteunen en ondersteund (moeten) worden. Familieleden van kankerpatiënten Grypdonck, Mieke

Familieleden van een kankerpatiënt leven met de patiënt mee. Ze gaan, net als de patiënt zelf, door een existentiële crisis. Ze willen de patiënt ondersteunen, maar lijden dubbel: ze lijden met de patiënt mee en lijden hun eigen verlies. Ze vragen echter maar zelden aandacht. Het lijden van de patiënt is immers zoveel groter. Daarom moet er in de zorg ook bijzondere aandacht aan hen gegeven worden. Communicatie tussen partners waarvan een kanker heeft loopt niet steeds vlot, ook niet als de relatie heel goed is. Over de dood met elkaar spreken blijkt heel moeilijk te zijn. Palliatieve verpleegkundigen bieden patiënten en familieleden de kans om met hen te spreken, en dat wordt ook sterk gewaardeerd. Ook zullen ze soms zeer heikele thema’s aan de orde stellen, zodat die aangesneden en soms ook opgelost kunnen worden. Als de patiënt zich sterk tegen zijn lot verzet, zal hij dat vaak ook tegenover zijn familie en tegenover de zorgverleners uiten. Goede zorgverleners proberen dat zo goed mogelijk op te vangen. Ze laten daarin iets doorschemeren van de onvoorwaardelijke liefde van de Vader.

Psychogeriatrische zorg anno 2006 Metz, Ans

Binnen de Nederlandse gezondheidszorg staat beheersbaarheid van de kosten hoog in het vaandel. Meetbaarheid, prestatiegericht werken en klagen over de zorg worden welhaast dagelijks in de politiek en in de media aan de orde gesteld. Mensen op de werkvloer, verzorgenden, herkennen zich hierin niet. Zij vertellen hoe zij in hun zorg voor bewoners van zorginstellingen proberen hen in een moeilijke fase van hun leven een beetje geluk te laten ervaren. Verzorgenden willen zich daarop afgerekend weten.

Pastorale zorg bij dementerende ouderen: tussen vasthouden en loslaten Vandecasteele, Pieter

Een negental mensen, vooral pastores uit ouderenzorgvoorzieningen, kwam op dinsdag 16 mei in Kortenberg samen om te reflecteren over pastorale zorg bij dementerende ouderen. Pieter Vandecasteele, stafmedewerker bij Caritas Vlaanderen, maakte voor TGL een terugblik.

In beweging rond zingeving. De levensbeschouwelijke dimensie in een psychiatrisch centrum Krikilion, Walter

"Een open kritische blik betekent dat men beseft dat de ontwikkelde systemen en procedures nooit af zijn, maar telkens opnieuw bekeken moeten worden vanuit de vraag 'zijn we goed bezig?'. Of, anders geformuleerd, 'doen we de juiste dingen in relatie tot de patiënt?'."

Op welke wijze kan een psychiatrisch centrum vandaag de aandacht voor de eigen religieuze of levensbeschouwelijke overtuiging van patiënten faciliteren? Of betreft dit een puur private aangelegenheid, die hoogstens in een gesprek met een eigen vertrouwenspersoon (pastor of consulent) aan bod kan komen? En, op welke wijze kunnen clinici (artsen, therapeuten, verpleegkundigen) vanuit de eigen bewogenheid een actieve partner zijn in het levensbeschouwelijk verhaal van de patiënt? Moeten zij zich discreet afzijdig houden? Of mogen zij juist vrijmoedig betrokken zijn, wanneer het levensbeschouwelijke zich in het begeleidingswerk aandient? In antwoord op deze vragen biedt de auteur een aantal reflecties vanuit zijn functie als therapeutisch directeur van het Openbaar Psychiatrisch Zorgcentrum in Geel. Achtereenvolgens komen aan bod: actuele trends in de geestelijke gezondheidszorg en de effecten ervan met betrekking tot de levensbeschouwelijke dimensie; het spanningsveld tussen wat de overheid vraagt en het klinisch-therapeutische werk; het spanningsveld in zijn toepassing op het levensbeschouwelijke domein; wat het management van de zorginstelling op dit punt kan aan belangrijke taken kan opnemen; een concreet werkmodel voor uitwisseling rond de levensbeschouwelijke dimensie; een achtergrondvisie vanuit de dynamiek van de therapeutische relatie.

"Ik zal er zijn voor u". Over de moeilijkheden en de mogelijkheden voor spiritualiteitsbeleving in een psychiatrisch centrum Rombouts, Katrien

Volgend jaar werkt Katrien Rombouts 20 jaar als psycholoog-systeemtherapeut in het Openbaar Psychiatrisch Zorgcentrum in Geel. Als gevolg van haar eigen spirituele zoektocht is haar houding tegenover patiënten in de koop van de jaren grondig veranderd.

Armoedebestrijding: elkaar nabij zijn is essentie, maar niet genoeg... Burgelman, Sabine

De Zuidpoort is een ‘basiswerking’, waar ontmoeting en gezelligheid centraal staan, een groepswerking rond armoedethema’s, we zetten samen verdere stappen naar dialoog en structurele aanpak, kortom: de Zuidpoort staat voor armoedebestrijding, zoals een vereniging waar armen het woord nemen ze opvat.

In dit artikel wil ik ons verenigingswerk profileren t.o. hulpverlening. Wat hebben we ermee te maken?

Valkuil: niet in de rol van hulpverlener vervallen.

De echte opdracht in deze is op een meer structurele manier de wereld van de kansarme mens en deze van de hulpverlening bij elkaar te brengen.

Deze opdracht proberen wij op verschillende manieren waar te maken:

De Arkgemeenschap. Leven en samenleven met een handicap 't Kindt Anja

Door samen te leven met mensen met een handicap, mag ik hun schoonheid ontdekken. Ik mag elke dag zien dat zij, op hun manier, de wereld een beetje veranderen. En dat geeft me zin om verder te doen.

Mensen met een handicap hebben vaak de gave om vreugde te brengen en banden te smeden tussen mensen.

Kwetsbaarheid behoort tot ons menszijn. Een maatschappij die probeert alles wat klein en weerloos is langs de kant te schuiven, mist iets fundamenteel menselijk en wordt een koude maatschappij. We moeten leren omgaan met onze eigen broosheid. En de mensen met een handicap met wie ik samenleef, zijn hierin mijn voorgangers. Mensen met een handicap kunnen de wereld een beetje mooier maken. Tom kan met zijn lach een koude trein verwarmen, Mie kan vreemden tot vrienden kan maken en Luc kan mensen nabij zijn en verenigen. Dat geeft me hoop en geloof in de toekomst. Dan hebben mensen met een handicap hun plaats in de wereld. En ik ben blij dat ik mee met hen mag bouwen aan een betere wereld.

Spiritualiteit binnen de muren van de gevangenis Eelen, Malou

Ik ben Malou Eelen, geboren 3.5.1946 en dit jaar zijn Ludo en ik 35 jaar getrouwd,wij wonen in Merksem.Wij hebben 4 kinderen en ons vierde kleinkind wordt verwacht begin augustus.

Ik ben huisvrouw en heb van mijn echtgenoot altijd ruim de vrijheid gekregen om cursussen te volgen op het TPC in Antwerpen en intens bezig te zijn met pastoraal in de parochie van St. Franciscus. In ’86 werd ik door de gevangenisaalmoezenier van Merksplas ( onze vroegere pastoor Remi Helsen) aangesproken om familie te bezoeken van mensen die in de gevangenis verbleven. Later werd ik uitgenodigd om in de gevangenis van Merksplas mee de pastoraal te dragen. Sinds ’94 ga ik naar de gevangenis, ik mag daar de mannen bezoeken, ontmoeten, zorg voor ze dragen, het goede in hen ontdekken, met hen bidden. Ik ben blij dat ik de goedheid en de liefde die ik krijg van de mensen die mij omringen mag en kan delen met hen die het minder goed getroffen hebben dan ik.

Ik hou van deze mensen en ik geloof dat God mij daarin helpt.

Kuisheid als bron van spiritueel leven Lotringen, Jannie

Het woord ‘kuisheid’ roept bij veel mensen een negatief gevoel op of het laat hen onverschillig. Het staat voor het verleden. Het hoort een beetje thuis in de sfeer van braafheid en preutsheid. Het is niet gemakkelijk in de huidige tijd met het woord ‘kuis’ aan te komen en een positieve weerklank te verwachten. Toch doet Jannie Van Lotringen een poging.

Mosterdzaad Verscuren, Ann

Wil je wel geloven dat het groeien gaat

klein en ongelooflijk als een mosterdzaad

dat je had verborgen in de zwarte grond

en waaruit een grote boom ontstond ...

Met vrienden op weekend. Met zeven zijn we. Zoals steeds is het gezellig. Er wordt gewandeld, gefietst, gelachen en gezeverd. We koken samen en er staat wijn op tafel. ’s Avonds willen we traditiegetrouw aan een gezelschapsspel beginnen; koekjes en thee binnen handbereik. Maar Saskia is ons voor: "Zeg mannen, als we nu eens in de zetels blijven zitten en allemaal een vraag in het midden gooien die ons bezig houdt?" Gedurfd van haar. Er kan altijd iemand zijn die dit weglacht: "Toch niet zo serieus, Saskia" of "We doen toch altijd een spelletje" ... Excuses genoeg.

Assisi Tales Hoogeveen, Piet

Aan pelgrimeren heb ik me tot nu toe niet vaak bezondigd. Als puberende misdienaar ben ik in 1962 rozenhoedjes biddend met een bedevaartsbus naar Kevelaer gereden, maar dat was het wel zo ongeveer. De monotone gebeden daar tot Maria, troosteres der bedroefden - "Du kansst mir ja helfen, du willst mir ja helfen, du musst mir nun helfen, du wirst mich auch helfen" - was van het goede iets teveel. Mijn moeder zou zeggen: "Kom op, het gaat wel over". Het enige dat me ervan dan ook is bijgebleven, is de grote sleutel van de hotelkamer (formaat Petrus) die nog in mijn jaszak zat toen ik thuiskwam.

Vorig jaar in april is Rob Hoogenboom, een goede collega van mij, franciscaan en studentenpastor aan onze hogeschool voor theologie, een voettocht naar Assisi begonnen. Drie maanden later arriveerde hij bij het graf van Franciscus. Kortgeleden publiceerde hij er een fraai geïllustreerd boekje over: ‘Op handen gedragen’. Dat biedt andere kost dan mijn enige, eigen jeugdige bedevaart.

Bij psalm 21 Staes, Karel

Geen macht verwijst naar U geen heersen spreekt van U en geen heren hoeven over kleine mensen te regeren, maar Gij alleen wekt onze diepste wensen

Gij, Echo van de vragen die wij op de lippen dragen, Gij omgeeft ons verder dan de dagen die ons toegemeten lijken, want uw kracht gaat alle macht te boven

zegening wordt Gij vruchtbaar makend wat ons wakend en in leven houdt eeuwig blijft Gij ons behoud en alle tegenstand,