Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Edito D'hert, Ignace

Verbinding

Strijd en inkeer: ze vormden in de jaren ‘70-80 een verplichte tandem. In vele toonaarden werd benadrukt dat spiritualiteit slechts levensecht kon zijn in verbinding met maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het was ook de visie waar dit tijdschrift voor stond. Het heette ‘verankerde spiritualiteit’. Die verankering was beeldend uitgedrukt op de kaft die het tijdschrift vele jaren als een soort vaandel droeg: twee strengen die samengeknoopt waren. De strengen stonden symbool voor de maatschappelijke en politieke realiteit enerzijds en de joods-christelijke traditie anderzijds. Op dat knooppunt zou verankerde spiritualiteit oplichten. Aldus de overtuiging van de redactie van dit tijdschrift.

Er hebben zich vanaf de jaren ‘80 allerlei verschuivingen voorgedaan, waardoor het religieus en kerkelijk landschap grondig is doorploegd geworden. De militante toon die het aanvankelijk enthousiasme bij bevrijdingstheologisch geïnspireerde bewegingen begeleidde, boette zowel aan volume als aan scherpte in. De hele sfeer keerde zich naar binnen. Naar de persoonlijke leefwereld. De kerken voelden aan den lijve de gevolgen van die verschuiving. De fascinatie van de moderne informatie- en communicatiecultuur scheen een nieuw cultureel tijdperk in te luiden. Maar soms voelde het ook wat beangstigend aan. Het individu bleek namelijk vaak alleen te staan. Ondanks alle mogelijke netwerken waaraan het kan participeren. De ongeschreven wetten van de samenleving blijven mensen onder druk zetten. Zorg voor de persoonlijke harmonie staat voorop. Verbinding met de eigen kern, heet het wel eens. En toch, bij alle aandacht voor het individuele innerlijk blijkt de ontmoeting met de ander een onmisbare bron van verdieping en levensvervulling.

De inspiratie van de bevrijdingstheologie is de laatste decennia minder prominent geworden. Toch is haar doorwerking niet afwezig. Ze is vooral voelbaar in de openheid voor nieuwe uitdagingen die zich de jongste decennia opdringen. Met name de confrontaties die vanuit een geglobaliseerde wereld naar ons toe komen en de ecologische problemen die ermee gepaard gaan, baren zorgen. Waar verbinding een sleutelwoord geworden is in veel trainingen die persoonlijke harmonie nastreven, blijkt de verbinding met de buitenwereld die zich vandaag aandient een nieuwe uitdaging. Ze blijkt tevens bron van actuele spiritualiteit.

De samenhang van ‘strijd en inkeer’ is niet vanzelfsprekend. De interesse voor spiritualiteit gaat veel richtingen uit. Vandaar ook de uiteenlopende richtingen waarin de artikelen in dit nummer zich bewegen. Sommige schetsen vooral particuliere ontwikkelingen, terwijl andere nieuwe verbindingen zoeken. Het gesprek blijkt nog helemaal niet afgerond. Sommige bijdragen nodigen uit tot verdere reflectie. Andere laten veeleer een bemoedigend geluid horen. Weer andere houden het meer beschouwend. Hoewel de toon minder stellig is dan weleer, toch tekenen zich enkele lijnen duidelijk af, zoekend naar een nieuw verband voor de oude tandem.

Annemie Van de Walle heeft in haar tekeningen bewust gekozen voor de huisjesslak. De schoonheid van haar schelp is gestoeld op mathematische perfectie. De spiraalvorm maakt draaiende bewegingen naar binnen en naar buiten mogelijk. De slak als symbool van die dubbele beweging: verinnerlijking en veruitwendiging.

Ignace D’hert
 

Tussen claustrofobie en pleinvrees. Pleidooi voor een extraverte spiritualiteit Oosterveen, Leo

Wat is er toch gebeurd dat mensen zo’n sterke behoefte hebben aan een ‘persoonlijk gekleurde’ spiritualiteit, zonder zich te bekennen tot een traditie of er zelfs een aversie tegen te hebben? Die nieuwe spiritualiteit daagt de christelijke traditie uit zichzelf ernstig te nemen.

Mystiek en verzet vandaag De Schrijver, Georges

Met Mystiek en verzet verwijst Georges De Schrijver naar het boek van Dorothee Sölle uit 1998. De toevoeging ‘vandaag’ kan verbazing wekken, want beide elementen scoren niet echt goed meer in West-Europa. Maar de kop van dit stuk slaat een brug naar de Latijns-Amerikaanse bevrijdingstheologie met haar mystieke weerbaarheid. De veerkracht die daarvan uitgaat moet zelfs een koele westerling imponeren.

Het dictaat van de zelfverbetering de Lange, Frits

We worden verondersteld continu aan onszelf te werken, als een work-in-progress. Het is een competitie met onszelf, een race die we nooit kunnen winnen. Het druk van het maakbare zelf leidt tot een vermoeidheid die ons verhindert onszelf te zijn. Depressie is het label.

Heer van deze wereld Jansen, André

Dingen die anders verlopen dan je had gehoopt, het verlies van een geliefde partner, van je job, van je gezondheid. Zaken die je toekomst doorkruisen: een ander krijgt de gedroomde job, je opgestarte zaak loopt niet zoals gepland. Of onrecht dat een ander je heeft aangedaan: bedrog, leugen, vernedering, onderdrukking, … Tegenslagen, hoe reageer je erop?

Spiritualiteit in actie van Dijk, Nienke

Spiritualiteit heb je in soorten en maten. Er is spiritualiteit die zich naar binnen richt in meditatie en verstilling, er is spiritualiteit waarin het zelf heilig of verlicht kan worden, er is feministische spiritualiteit, ecologische spiritualiteit en er is spiritualiteit als maatschappelijk engagement. Verder zijn en verschillende eclectische varianten, zoals in de new age beweging.

Leven in aandacht voor ‘kracht-in-relatie’ Mulder, Anne-Claire

Feministische theologen hebben nieuwe invullingen gegeven aan de verhouding tussen God en mens, transcendentie en immanentie. Daarbij gaan ze uit van de waardering van het concrete, het materiële, het alledaagse en het lichamelijke. En ze hebben aandacht voor het zintuiglijke, de aanraking en vooral voor het relationele.

Het enneagram en het geestelijk reveil Neels, Marcel

We identificeren ons met stoffelijke vormen, gedachten en emoties. Die identificatie verduistert in ons het bewustzijn van onze verbondenheid met het geheel, met God en met elkaar. Waarom doen we dat dan? Omdat ons ego een diepgeworteld gevoel van onvoldaanheid ervaart. Een transformatie kan alleen van binnenuit komen. En het enneagram kan daarbij helpen, omdat het onze dwangmatigheden blootlegt en ons toont waarom en hoe we in onze vicieuze cirkel blijven doordraaien.

Als katholiek geloven en new age elkaar raken Dullaert, Peter

‘Katholiek’ en ‘nieuwe spiritualiteit’ hoeven elkaar niet uit te sluiten. Integendeel, katholiek gelovigen en nieuwe spiritualisten kunnen elkaar verdiepen. Er zijn voldoende raakpunten voor een handreiking.

Een God die alles verbindt Borgman, Erik

De stad is een samenlevingsvorm die permanent van gedaante verandert en God maakt deel uit van die gedaanteverandering. Het goddelijke verschijnt veelkleurig en verbrokkeld. Zeker de stadsmens ziet zich als een uniek individueel wezen, maar uiteindelijk blijkt iedereen toch behoorlijk verbonden met zijn buurman. Een verbondenheid die mogelijk is gebaseerd op een God die ons bekijkt zoals de Mona Lisa: elk individu heeft de indruk persoonlijk te worden aangekeken.

Balleke stamp (column) Verscuren, Ann

Ruislip (column) Hoogeveen, Piet

Open of gesloten grond (parabel) Staes, Karel

Boekbesprekingen

BART DEMYTTENAERE, De Stoel van Petrus. Achter de schermen van het Vaticaan, Van Halewyck/Ten Have, 2009, 22 x 17 cm, 368 p., 25 EUR, ISBN 9789079001187

DRIES VAN AGT, Een schreeuw om recht. De tragedie van het Palestijnse volk, De Bezige Bij, 2009, 21,60 x 13,80 cm, 367 p. 19,90 EUR, 9789023454830

TH.J. DE JONG, Over de redelijkheid van de christelijke hoop, Eburon, Delft, 2009, 228 p., 24,70 x 17,50 cm, 22,50 EUR, ISBN 9789059723269

MANON DUINTJER (samensteller), Zien is geloven, Exacte wetenschappen over spiritualiteit, Ambo, Amsterdam, 2009, 208 p., 12,50 x 20 cm, 17,95 EUR, ISBN 9789026322013.

ERIK BORGMAN, Overlopen naar de barbaren. Het publieke belang van religie en christendom, Kampen, Uitgeverij Klement/Pelckmans, 2009, 128 p., 14 x 22 cm, 16,95 EUR, ISBN 9789028956292

MIEK POT, Hildegards Godin. De wilde en wijze vrouw in ons, Standaard Uitgeverij-Ten Have, 2009, 13,5 x 21,5 cm, 128 p., 14,90 EUR, ISBN 9789079001231

FRANK BOSMAN en HUIB KLAMER (Red), De ene regel is de andere niet. Vijf spirituele grootmeesters over werk en leiderschap. Ten Have, 2009, 14 x 21 cm, 111 p., 12,90 EUR, ISBN 9789025960346

SIEBRAND, BRENDA, Leven doe je op je eigen manier. Afscheid nemen ook.
Praktische tips voor een persoonlijk afscheid, Kampen, 2009, 12 x 21 cm, 112 p., 9,95 EUR, ISBN 9789043517379

MARC LINDEIJER SJ, Pater Ligthart en de zaak Roothaan. Streven naar heiligheid in het utopisch tijdperk, 1914-1968, Hilversum, 2010, 17 x 24,5 cm, 660 p., 37,00 EUR, ISBN 9789087041397

HENK VAN DER ENT, De moed om niet te schuilen, Ten Have, 2009, 13,50 x 21,50 cm, 15,90 EUR, 144 p., ISBN 9789025960414

FRIEDRICH WILHELM GRAF (RED.), 2000 jaar theologie. Leven en werk van de grote christelijke denkers, Deel 2, Boom, Amsterdam, 2009, 23 x 17 cm 336 p., 39,95 EUR, ISBN 9789085067665

GERARD VISSER – Niets cadeau. Een filosofisch essay over de ziel. Annalen van het Thijmgenootschap, Valkhof Pers, Nijmegen, 2009, 12 x 20,5 cm, 160 p., 12,50 EUR, ISBN 9789056253103