Nummers

Korte inhoud van dit nummer

"Houd u warm en eet maar goed" D'hert, Ignace

“Stel dat een medemens geen kleren heeft en niets om te eten, en iemand van u zou zeggen: ‘Geluk ermee! Houd u warm en eet maar goed’, en hij zou niets doen om in hun stoffelijke nood te voorzien – wat heeft dat voor zin?” (Brief van Jakobus 2, 14-18) Blijkbaar gaat de auteur van deze brief er van uit dat er een verband bestaat tussen iemands materiële situatie en zijn welbevinden. Tussen economie en geluk. Hiermee zijn de beide polen aangegeven waarbinnen dit nummer zich beweegt. Het begint met het minst grijpbare. Met het tasten naar de betekenis van geluk. Wanneer zeggen mensen dat ze gelukkig zijn? Je hoort het zo weinig. Misschien spreken ze zich spontaner uit als ze zich niet zo gelukkig voelen? Wanneer ze een tekort ervaren: materieel tekort, of wanneer waardering of affectie achterwege blijven. Geluk heeft klaarblijkelijk te maken met welbevinden, tevredenheid, en wellicht nog meer. Het aangeven en analyseren van de verschillende betekenissen zijn een eerste invalshoek van dit nummer.

Een tweede reeks beschouwingen situeert de mens binnen het breder maatschappelijk veld waarin hij staat. Mensen voelen zich aangesproken op hun verantwoordelijkheid voor het groter geheel waar ze deel van uitmaken. Ze organiseren hun leven op een zodanige manier dat ze het bewust opnemen voor medemensen die “geen kleren hebben en niets om te eten”. Het leidt tot keuzes die vaak een proces van verandering beogen, zowel maatschappelijk als eventueel zelfs mondiaal. Anders is het gesteld bij mensen die zelf een materieel tekort hebben. Hoe houden ze zich staande? Wat verzinnen ze om te overleven in een samenleving waarin ze zich niet kunnen tonen zoals ze zijn? En hoe speelt de economie zelf een rol in het stimuleren van gevoelens van onbehagen?

Een derde cluster situeert zich rondom de persoonlijke houding die mensen aannemen. Niet zelden als bewuste en doordachte keuze. Sommigen kiezen bijvoorbeeld uitdrukkelijk voor een sober bestaan. Niet te veel luxe. Zo weinig mogelijk verspilling. Anderen zijn bedacht op het impact van dagelijkse keuzes. Doe je aankopen zo verantwoord mogelijk, rekening houdend met de grote mechanismen die onze economie sturen. Bescheiden maar haalbare manieren om bij te dragen tot een meer evenwichtige en eerlijke verdeling van de materiële goederen. Weer anderen, zoals bijvoorbeeld de monniken van de Sint Sixtusabdij in Westvleteren verbinden die keuzes met religieuze motieven. Wat niet betekent dat ze ontheven zijn van heel praktische keuzes die zich opdringen. Je zult maar de reputatie hebben het beste bier van de wereld te brouwen!

Ten slotte brengt een terugblik op het symposium in Nijmegen op 8 oktober 2010 ‘Onbehagen in overvloed’ het belang van de economie op een bijzondere manier in de aandacht. Een gesprek met Mirjam Esther Sent, één van de inleiders, die op haar manier een verband legt tussen geluk en economie.

Filosofie als levenskunst Vandevelde, Toon

Onderzoek naar de factoren die mensen gelukkig of ongelukkig maken is in. Er verschijnen zelfs receptenboeken voor het geluk, die net als kookboeken op heel grote oplages mikken. Probleem is dat wat daar geluk wordt genoemd eigenlijk subjectief welbevinden is.

Het licht op groen Peeters, Guido

Geluk! De Amerikaanse constitutie kent iedereen het recht toe het na te streven. Het lijkt wel een verborgen schat en recentelijk worden we overspoeld met publicaties die, zo ze al niet de schat zelf beloven, minstens pretenderen ons een stap dichter bij de vindplaats te brengen. Als dat een teken des tijd is, betekent het dan dat het geluk nabij is?

Zot van K… Nijsters, Martine

Niet de K van KUL of katholiek, wél de K van koffie, Kàn en kunnen. Zaakvoerster Martine Nijsters over duurzaam ondernemen avant la lettre.

Vrouwen, armoede en geluk van Nistelrooij, Ria, Wittenbols, Marja

Omgaan en werken met mensen die langdurig in armoede leven, vraagt om voortdurende bescheidenheid ten aanzien van je eigen inzichten. Je eigen referentiekader blijft een valkuil, waarmee je de werkelijkheid zoals die mensen haar ervaren moeilijk kunt inschatten. Ria van Nistelrooij en Marja Wittenbols, maatschappelijk activeringswerkers die optrekken met vrouwen en kinderen in armoede, bekijken brieven van twee van die vrouwen, Eva en Anna.

Tussen onrealistisch optimisme en uitzichtloze beheerszucht Merkx, Marianne

Wie denkt dat economie alleen over cijfers gaat, tabellen, berekeningen en prognoses, heeft Esther-Mirjam Sent nog niet gehoord. Deze hoogleraar economische theorie en economisch beleid aan de Radboud Universiteit Nijmegen benadrukt de betekenis van emotie, beleving en gedrag binnen de economie. Op radio en tv klinkt daarmee een ander geluid dan de karikatuur die van economie wordt gemaakt door politici en beleidsmakers, die ‘economie als een gereedschapskist voor voorspellingen zien, zonder dat ze naar de economische werkelijkheid kijken’ .

De kunst van het consuminderen Lammens, Sofie

“Dat komt ervan als je principes hebt!”, zegt mijn man lachend, als ik weer eens verontwaardigd binnenstuif na een bezoek aan de supermarkt. Zelf is hij ook niet vies van principes – we hebben een zonneboiler én zonnepanelen – maar hij steekt vaak plagerig de draak met de mijne..

‘Geluk is leven vanuit je kern’ Merkx, Marianne

Een gesprek met Helene van der Meijs–de Gier over geld en geluk, over binnen- en buitenkant, over zorgplicht en eigenbelang, echtheid en bedrog.

Geld is ook maar geld Van Hecke, Manu

Arbeid is geen middel om succes te hebben, om gezien te worden. Het zou een dienst moeten zijn, een zich beschikbaar stellen in de gemeenschap en voor de gemeenschap. Arbeid is een leerschool om de ander in het centrum te stellen. In de abdij van Westvleteren – wereldberoemd om haar bier – hebben de broeders gekozen voor kleinschaligheid. Maar het ‘mag geen dogmatisch standpunt zijn, we moeten openstaan voor aanpassing en herijking’, zegt abt Manu Van Hecke.

Omgaan met onbehagen D'hert, Ignace

‘Malconten’. De term had als werktitel gecirculeerd in de voorbereiding op het themanummer Onbehagen in overvloed. Het stond ook als kop boven het hoofdartikel. Maar eigenlijk bestaat het niet, in het Frans noch in het Nederlands.

Jos De Wit – uitgever van TGL – maakte op het einde van het symposium op 8 oktober in Nijmegen terecht deze opmerking. En toch herinner ik me uit de woelige jaren van de kerkelijke ontwikkelingen in de vorige eeuw dat ‘malcontent’ ietwat schertsend werd gebruikt voor mensen die het in de bestaande kerkelijke instituten niet meer zagen zitten, zonder duidelijk te kunnen aangeven wat hun eigenlijk stoorde. Er was niet ‘iets’. Er was van alles en nog wat. Een ongenoegen, een onvrede, een onrust. Het aangekondigde ‘aggiornamento’ werd kort na het concilie teruggefloten. Er was echter ook maatschappelijk van alles aan de hand. Werd ook die beweging de wind uit de zeilen genomen? En heeft het algemeen onbehagen vandaag daar mee te maken? TGL bracht er niet alleen een nummer over (Onbehagen in overvloed). In samenwerking met het KCMA (Katholiek Centrum voor Maatschappelijk Activeringswerk) hielden we ook een studie- en ontmoetingsdag.
 

Gouden medaille (column) Verscuren, Ann

Grondstoffelijk (column) Hoogeveen, Piet

Boekbesprekingen

KEES WAAIJMAN, Handboek spiritualiteit. Vormen, grondslagen en methoden, Kok/Carmelitana, Kampen/Gent, 2010, 954 p., 16 x 24 cm, 39,90 EURO, ISBN 9789025960698

DIRK DE SCHUTTER, Sporen van Geloof. Klement Pelckmans, Kampen, 2010. 160 p., 18,50 EUR, 22,3 x 14,2 cm, ISBN 9789028957831

MARIN TERPSTRA EN INIGO BOCKEN (RED.), Religie en rede: een dialoog. Speldenprikjes tegen wederzijdse vooroordelen, Eburon Uitgeverij, Delft, 2010, 200 p., 21,2 x 15 cm, 19,90 EUR, ISBN 9789059723733

RUARD GANZEVOORT, ERIK OLSMAN, MARK VAN DER LAAN, Adam en Evert. De spanning tussen kerk en homoseksualiteit, Ten Have, Kampen, 2010, 169 p. 21,5 x 13,5 cm, 16,90 EUR, ISBN 9789025960407

MARCUS BORG, Het hart van het christendom. Modern geloof en de traditie, Uitgeverij Kok, Kampen, 2010, 252 p, 13,5 x 21,5 cm, 24,60 EUR, ISBN 9789043517454

DONALD COZZENS, Bevrijd het celibaat, het is een charisma!, Altiora, Averbode, 2010, 119 p. 211 x 141, 16,95 euro, ISBN 978908972021 4

HANS KÜNG, Wat ik geloof, Ten Have, Kampen, 2010, 320 p., 21,5 x 13,5 cm, 21,90 EUR, ISBN 9789025960674

HANS AUSLOOS EN IGNACE BOSSUYT (RED.), Job tussen leven en lijden. In beeld, woord en klank, VBS/Acco, Leuven–Den Haag, 2010, 204 p. 20,4 x 13,3 cm, 20,50 EUR, ISBN 9789033476310

ANSELM GRÜN, Leven met compassie. De zeven werken van barmhartigheid, Forte Uitgevers, Baarn, 2009, 144 p., 14,95 EUR, ISBN 9789079956036

JAN BLUYSSEN, De donkere stilte van God, Veerhuis, Alphen aan de Maas, 2009, 128 p., 11,5 x 17 cm, 19,95 euro, ISBN 9789087300241

JO TIGCHELER, Paulus Mysticus, Averbode, 2009, 21,5 x 13,5 cm, 112 pagina’s, 13,95 EUR
 

Lazarus en een rijke man (parabel) Staes, Karel