Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Onvermijdelijke santenkraam (edito) D'hert, Ignace

Zo’n pauskeuze hééft toch iets. Het roept verwachtingen op. Zelfs bij wie daar denkt boven te staan. Neem nu de keuze destijds van Johannes XXIII. Niemand zal ontkennen dat deze man binnen de kerk een dynamiek op gang heeft gebracht. Er was uiteraard reeds jarenlang heel wat gaande waaruit een verlangen naar verandering sprak. Niemand had echter verwacht dat deze man de zaak op gang zou trekken. Toen de keuze van de huidige paus bekend werd mét de naam Franciscus, ging wellicht bij sommigen de hoop van weleer opnieuw gloeien. De tussenliggende pontificaten hadden de opengebroken vensters en deuren van het tweede Vaticaanse concilie in belangrijke mate weer dicht gedaan. Het is een tijdperk geweest waarin vele gelovigen uit de kerk zijn weg gebleven. Ook de recente tekenen van wat sommigen als heropleving binnen de kerk beschouwen zijn vooral gericht op het bewaren van het geloofsgoed zoals dat uit het verleden is doorgegeven. Veel belang wordt daarbij gehecht aan de voorschriften en reglementen die de kwaliteit van de authentieke liturgie moeten garanderen. Liturgie is toch bij uitstek het gebeuren waarbij gelovigen met het goddelijke in aanraking (kunnen) komen.
Hiervoor is weinig begrip bij de gelovigen die vooral de waarachtige persoonlijke geloofsovergave willen behartigen. Voorschriften zijn voor hen bijkomstig. Zij zoeken vaak op eigen initiatief of onder stuwing van een charismatische leider (m/v) naar nieuwe expressievormen van hun geloofsovergave. Tussen beide strekkingen gaapt een kloof. Met dit TGL-nummer besteden we aandacht aan een thematiek die iedere individuele gelovige en iedere strekking binnen de kerk op de een of andere manier belangrijk vindt. Het gaat over de betekenis van wat wel eens oneerbiedig de santenkraam van ons geloof genoemd wordt. Daarmee is bedoeld het geheel van materiële tekenen, symbolen, rituelen, geloofsformules en dergelijke waarin het geloof tot uitdrukking komt. Enerzijds vormen deze materiële elementen de onvermijdelijke en noodzakelijke bemiddeling van het geloof. Anderzijds dient de vraag gesteld naar de integere werkzaamheid van deze materiële tekenen binnen de cultuur die de onze is. Er zijn veel vormen waardoor mensen zich niet meer aangesproken voelen. Maar mensen kunnen niet zonder lichamelijke, materiële tekenen. Het is ook duidelijk dat er vormen zijn die niemand zou willen missen. En er is misschien nog veel wijsheid en spirituele rijkdom te vinden in bepaalde vormen van geloofsbeleving die voortijdig in het museum werden geplaatst.
Is dat misschien iets wat we met velen delen: het gevoel dat ons iets is ontglipt. Het besef dat we onvoldoende in staat zijn geweest een vernieuwende beweging in de diepte te maken. Dat we iets gemist hebben dat met het wezenlijke van ons christelijk geloof te maken heeft. Dat dit wezenlijke nooit “à l’état pur” verkrijgbaar is. Maar altijd bemiddeld door tekenen en door een taal die ons nooit helemaal “passen”. Waren de eerste positieve indrukken van deze nieuwe paus niet dat zijn optreden eenvoud uitstraalt. Het maakt de gangbare pompa veel draaglijker.
 

Overpeizingen bij de santenkraam Oomen, Palmyre

De ambivalentie van de santenkraam wordt in dit artikel als uitgangspunt genomen om over de kwestie na te denken.

De gehoorzaal van de traditie Hoogeveen, Piet

Ik kom net uit de negende eeuw. Het bijbelcommentaar dat ik op dit moment onderzoek
dateert uit 825. Mijn omschakeling naar de 21e eeuw verloopt enigszins moeizaam. Vragen over de religieuze cultuur in Nederland en Vlaanderen glijden vooralsnog moeiteloos van me af, en de mogelijkheid van een nieuwe blik op de ‘santenkraam’ en waar die term in dit TGL-nummer voor staat, kan me niet gelijk boeien. Maar dan merk ik, al peinzend, dat kwesties uit de negende eeuw helemaal niet zo afgronddiep verschillen van wat er nu speelt. Dat helpt. Laat ik daar dan ook maar de draad oppakken. Omwegen zijn tenslotte ook wegen.
 

De waarde van een ahistorisch geloofsverhaal Debel, hans

Het zoeken naar een historische verankering van de Bijbel is zeker zinvol. Een tweede stap bestaat er echter in om er waarde in te ontdekken. Ook als de verhaalde gebeurtenissen niet werkelijk hebben plaatsgevonden, kan de tekst nog steeds authentieke geloofservaringen uitdrukken die lezers inspireren.

Werkelijk tegenwoordig! Bespiegelingen rond een weerbarstig begrip Borgman, Erik

Zelfs binnen de hedendaagse religiositeit is het niet gemakkelijk om de kern van het geloof los te zien van de cultureel bepaalde verschijning- en verbeeldingsvormen.

Visuele vroomheid: de noodzaak van bemiddeling Stoker, Wessel

Eerst wordt kort iets over het minimalisme verteld, een geloven zonder visuele vroomheid, om vervolgens dieper in te gaan hoe daarop in het Protestantisme een reactie kwam. Tenslotte volgt het antwoord van de auteur waarom een visuele geloofspraktijk belangrijk is voor een levend geloof.

De paradox van een kritische naïviteit Brabant, Christophe

In het artikel wordt eerst kort ingegaan waar men het begrip ‘tweede naïviteit’ moet situeren en nadien worden enkele inhoudelijke veronderstellingen van het begrip nader toegelicht.

Het slop van conservatief en progressief -en een derde weg via leegte Maas, Frans

De herinterpretatie van traditionele geloofsarticulaties zou gepaard moeten gaan met zowel waardering als relativering van zowel oude als nieuwe geloofsvoorstellingen. Beide mogen in hun proces van werking echter de leegte en het besef van niet-weten of niet-hebben niet uitsluiten.

Het gebed van Gianni Vattimo en John Caputo Depoortere, Frederiek

Hebben de vertegenwoordigers van de zogenaamde “wending naar de religie” in de continentale wijsbegeerte ook iets te zeggen over de “santenkraam”? Hoe gaan zij om met de ambivalentie van de bemiddeling? In welke richting zoeken zij een uitweg in deze problematiek? Om over deze vragen iets te zeggen wil ik een kijkje nemen naar wat Gianni Vattimo (geboren in 1936) en John D. Caputo (geboren in 1940), twee belangrijke vertegenwoordigers van de wending naar de religie, geschreven hebben over het gebed. Bidden zij? En hoe verhoudt hun gebed zich tot hun filosofische reflecties over het christendom?

Moderne wonderverhalen: heiliging in het dagelijks leven Korte, Anne-Marie

De religieuze beleving heeft meer en meer zijn plaats gevonden in het alledaagse leven, buiten de kerkgebouwen. Wonderervaringen worden niet langer bepaald en gekleurd door vooraf gegeven heiligheid, maar door de speciale waarde die men er zelf aan hecht.