Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Crisissfeer (edito) D'hert, Ignace

Een themanummer over uitzichtloosheid en spiritualiteit: het kan vele kanten op. Van revolte tot aanvaarding met tal van schakeringen tussenin. Over de rol van spiritualiteit valt ook heel wat te zeggen. Zowel vanuit filosofische als vanuit religieuze hoek. In een nummer met de bescheiden omvang van een TGL-cahier dient onvermijdelijk een selectie te worden gemaakt. Zowel wat betreft de vormen van uitzichtloosheid die we meemaken of ontmoeten als wat betreft de manieren dat mensen ermee omgaan. Toch dringt de vraag zich op of het onderwerp vandaag inderdaad zo bijzonder gevoelig ligt, en hoe dat komt. Of het bijvoorbeeld te maken heeft met een algemene crisissfeer die we meemaken. Ze lijken in elk geval meer in het oog te springen, de situaties waarin mensen zonder perspectief zijn, het gevoel hebben op een dood spoor te zitten. Het komt vaker voor dat zij zich in deze zin uiten. Er zijn uiterlijke omstandigheden die hiertoe aanleiding geven. Mensen voelen zich opgebrand, werkloos. Ze hebben financiële problemen. Maar er lijkt ook een onvermogen om het negatieve een plaats te geven of het zelfs om te buigen. En dat is iets dat velen herkennen bij zichzelf en bij anderen. Zou er dan toch zoiets zijn als een levensgevoel dat eigen is aan onze cultuur? Dan hebben we het nog niet gehad over ongeneeslijk zieke mensen of dementerenden, en hoe nabestaanden zich tegenover hen verhouden.

We focussen in dit nummer inderdaad op enkele schaduwzijden van het menselijk bestaan en op de manieren waarop mensen daarmee omgaan. Niet enkel als persoonlijk betrokkene maar ook als betrokken naaste. Daar hoort onder meer een kleine analyse van onze samenleving bij. Maar ook de vraag of het klopt over het zogeheten toenemend individualisme, en het wegvallen van veel verbanden van betrokkenheid waaruit desgevallend samenhorigheid kan groeien.

Zouden juist in dergelijke situaties religieuze groepen of bewegingen zich aangesproken kunnen voelen? Beloven religies immers geen houvast aan mensen die zich in penibele situaties bevinden? We willen deze vraag in een breed perspectief plaatsen. Daarin komt uiteraard de Bijbelse traditie aan bod. Het woord wordt met name gegeven aan Job en Prediker. Ook de psalmen komen aan bod, de Griekse filosofie, het Verlichtingsdenken en het boeddhisme.

Er is natuurlijk ook veel kracht aanwezig bij mensen die tegen grenzen aanlopen en die zich niettemin weerbaar tonen. Het mag bewonderenswaardig heten hoe mensen zich in moeilijke situaties soms weten te handhaven en er zelfs op een positieve manier mee omgaan. Dat ook de filmindustrie recent bijzondere aandacht heeft besteed aan het thema van uitzichtloze situaties illustreert hoezeer mensen er door aangegrepen worden. Naast beschouwende bijdragen zijn er heel wat ervaringsberichten.
 

De zin van uitzichtloosheid ter Borg, Marlies

In eerste instantie wordt in dit artikel de verschillende visies over uitzichtloosheid geschetst. Nadien wordt nagegaan hoe de acceptatie van uitzichtloosheid als ontwikkelingsfase weggedrukt is door het vooruitgangsgeloof. Tenslotte worden enkele suggesties gesuggereerd over hoe de huidige crisis kansen biedt voor een nieuwe zingeving.

Uitzichtloosheid: meerdere antwoorden in de Bijbel Eynikel, Erik

Biedt religie houvast of veiligheid aan mensen die zich bevinden in een uitzichtloze situatie? Aan de hand van drie Bijbelse boeken wordt hier dieper op ingegaan.

Menselijk lijden: bestaat er een antwoord? Honee, Marijcke

Lijden: het treft ons vaak ‘vanuit het niets’, als een blikseminslag. Hoewel ons verstand weet dat ziekte, dood en verlies bestaan en ons derhalve kunnen overkomen, leven we in de regel in onbekommerde vanzelfsprekendheid. Iedere dag vatten we onze taken en activiteiten op, zonder specifieke maatregelen te treffen tegen destructieve gebeurtenissen die ons leven plotseling kunnen veranderen. Wanneer zich een dergelijke wending voordoet, staan we voor de vraag hoe ons daartoe te verhouden. Waar moeten we uit putten, waaraan hebben we houvast?

Wat je ook doet, het werkt niet. Wat ga je nu doen? van der Braak, Andre

Over het thema uitzichtloosheid en uitzichtloze situaties kan ik eigenlijk niet anders dan stamelend schrijven. Het is al te gemakkelijk om vanuit de leunstoel met een aantal theoretische reflecties te komen die het waarachtige lijden van mensen in uitzichtloze situaties bagatelliseren, romantiseren, of op andere wijze geen recht doen. Mijn doel is bescheiden. In de verschillende tradities van het boeddhisme, en met name in de zentraditie, is veel over uitzichtloosheid nagedacht, en in dit artikel wil ik daar iets van aanreiken, in de hoop dat dit nieuwe perspectieven kan openen.

Lijden en verbondenheid Anckaert, Luc

Met Emmanuel Levinas als leidsheer wordt in dit artikel gereflecteerd over de paradox van de zingeving. Centraal hierbij is de idee dat het ik geen definitieve bevrijding kan brengen. Alleen de ander is in staat de impasse van het narcistische ik te doorbreken.

Regelzucht Goutbeek, Anna-Titia

Anna-Titia Goutbeek heeft meerdere aandoeningen die haar fysiek erg beperken. Ze verplaatst zich overwegend per rolstoel, maar ligt ook veel op bed. Dit belemmert haar, maar geeft haar ook de kans om waar te nemen. Waar ze kan, zet ze zich in voor een rechtvaardigere wereld waarin er niet naar regels, maar naar mensen gekeken wordt. Anna-Titia houdt erg van denken en probeert ook op politiek niveau misstanden te laten zien. Ze zegt zelf: "ik ben een zwakkere in de samenleving. Maar van de zwakkeren ben ik een hele sterke. En daar moet ik iets mee..."

De katalysator van vertrouwen, dat zijn we zelf Schuilenga, Mirjam

Het KCMA en haar Nederlandse koepelorganisatie Actioma organiseert op vrijdag 27 september 2013 een symposium over dat nieuwe vertrouwen. Op die dag zal ook het cahier over levensbeschouwelijk vrijwilligerswerk met als titel ‘kleine grootste gebaren’ van Mirjam Schuilenga gepresenteerd worden. Alvast een korte voorpublicatie.

Blijven vertrouwen in alles wat plaats vindt Buninga, Marjan

De auteur beschrijft in onderstaand artikel wat de voor- en nadelen zijn om als ZZP- te werken.

Zicht op uitzichtloosheid. Een cinematografische commentaar De Bleeckere, Sylvain

In welke mate gaat het medium film om met uitzichtloosheid?Heel verschillend met het Happy end van Hollywood zoekt de Europese film eerder de confrontatie met het publiek op.

Anders dan voorheen Timmerman, Madeleine

Heeft het proberen in stand houden van een verbinding nog zin? Wat met situaties waarin geen verbinding meer is, zoals zware dementie, coma,…