Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Prijswinners (edito) D'hert, Ignace

Ik herinner me de religieus geïnspireerde romans die ons als adolescent werden aanbevolen. Dat ging meestal gepaard met enkele klerikale aanwijzingen. Sommige passages dienden namelijk met een korrel zout te worden genomen. Het betrof vooral personages die zich niet gedroegen conform de katholieke moraal. Maar dat maakte het pas spannend. Wat een verademing, een wereld waarin religieus voelende mensen geen kerkelijke stereotiepen waren. Fascinerend was het verhaal van de whiskypriester in “The power and the glory” (“Het geschonden geweten”) van Graham Greene dat zelfs met enige sympathie besproken werd tijdens de godsdienstlessen. Ook de kritische geluiden vanuit antiklerikale hoek kwamen voorbij. En zelfs A. Camus en J.P. Sartre kwamen als profeten van het atheïsme om het hoekje kijken. Literatuur werd ontdekt als vindplaats voor religieuze bezinning en confrontatie. Haar taal klonk zoveel concreter dan de theoretische benadering die we in kerkelijke kringen gewoon waren. Ze brengt mensen in beeld getekend door de complexiteit van het leven.
Vanaf de jaren 70-80 scheen religie niet langer een relevant thema in de literatuur. Door de algehele sfeer van de secularisatie leek het christelijk geloof voor velen een gepasseerd station. Het kerkelijk beleid reageerde krampachtig. Het keerde naar binnen, de geloofsschat koesterend, en ging het gesprek met de cultuur en de wetenschap uit de weg. Ook de zoekende mens kan nauwelijks nog interesse opbrengen voor dergelijk hermetisch systeem. Literatuur hield het geloof voor bekeken. Het kerkinstituut had aan zichzelf genoeg. De gevolgen laten zich voelen tot vandaag. De inhoud van het christelijk geloof is voor velen onbekend. Hetzelfde geldt voor de Bijbel. Dat heeft tot een merkwaardige situatie geleid. Onze cultuur barst van de symbolen en verhalen afkomstig uit de Bijbelse en christelijke traditie, maar hun betekenis is vaak zoek.
En nu is er dit opvallend fenomeen, vooral in Nederland, van literaire producties met uitdrukkelijk Bijbelse motieven of referenties. En dit niet zomaar in de marge. Het gaat om prijswinners. Zoals destijds Graham Greene. Ze bespelen verschillende religieuze motieven. Een beetje zoals religie op onze dagen veelkleurig is geworden. Ze hebben het voordeel dat ze geladen zijn met fantasie. Dat ze ruimte laten voor de complexiteit van het religieuze zoeken. Daarmee overstijgen ze de soms theoretische discussies onder theologen. Mogen we spreken van een trend of gaat het gewoon om enkele uitzonderingen? Het gaat in elk geval over herkenbare geloofsthema’s. Over geloof en ongeloof en hun onvermijdelijke verstrengeling, over godsbeelden en de schade die ze kunnen aanrichten, over de verschillende religieuze tradities en hoe ze niet tegenover elkaar hoeven te staan, over Bijbelse figuren en motieven die nog voldoende bekend zijn om er in een nieuwe context over te vertellen. Over de bewogenheid van auteurs en waar ze hun mosterd halen.

Tonio als tragedie en het bijbelse spreken over verlies de Wijer, Evert Jan

De requiemroman Tonio (2011) van de schrijver A.F.Th. van der Heijden heeft een gevoelige snaar geraakt. In deze roman schrijft hij over het dodelijke ongeluk dat zijn zoon Tonio trof. De toekenning van zowel de Libris Literatuur Prijs, de NS Publieksprijsen de P.C. Hooftprijs in 2012, maakt duidelijk dat de thematiek van deze roman diep resoneerde in de kom van de Nederlandse moderne ziel. Het is rouw zonder troost, verdriet op zijn kaalst.

Het Woord als publiek bezit: literatoren en de bijbel Goud, Johan

Is de belangstelling voor religieuze thema’s die we menen op te merken in romans toeval of kan men spreken van een bepaalde tendens? Welke thema’s komen aan bod en welke gemeenschappelijkheid hebben ze?

De onzelfgenoegzame lezer. Over literatuur en spiritualiteit Eugelink, LIesbeth

Bestaat er iets zoals spiritueel lezen? Analyseer je dan anders dan als je gewoon iets leest? In onderstaand artikel gaat essayist en schrijfster Liesbeth Eugelink hier dieper op in.

De herinnering is een groot verlangen. Spirituele reflectie bij 'Dit zijn de namen' van Tommy Wieringa Van De Voorde, Mark

In haar maandelijkse bijdrage over de Nederlandse literatuur voor de zaterdageditie van NRC Handelsblad schreef literatuurwetenschapster Marita Mathijsen (van de Universiteit van Amsterdam) op 2 september 2005: "Geloven werd een taboe in intellectuele kringen. De hele rimram van het geloof leek in de jaren tachtig opgedoekt te worden, langzaam maar definitief. Alleen een enkele streekromanschrijver schreef nog christelijke boeken. Maar... de tijden zijn veranderd, gelovig schrijven is niet meer achterlijk..."

De roman van het Hollandse water: 'Pier en ocean' van Oek de Jong Vanachter, Jos

Het was lang geleden dat ik nog een Nederlandstalig verhaalwerk gelezen had. Deze epische roman van Oek de Jong werd terecht met de Gouden Boekenuil 2013 bekroond. In ruim 800 bladzijden beschrijft de auteur de geboorte en de groei naar volwassenheid van de jongen Abel. Hij heeft Friese voorouders, hoewel zijn moeder Dina uit Amsterdam komt. De familie verhuist naar Zeeland en tussen die drie polen wordt de jongen geslingerd: de vakanties bij zijn grootvader in Friesland, het schoolse leven op en rond de eilanden van Zeeland en de stad Amsterdam, waar zijn vriendin Digna woont en waar Abel op zijn 18e ook werk zal moeten vinden.

In God geloven als in een fictie Feuth, Marieke

Mensen groeien met de boeken en auteurs die ze lezen méé. ‘Ik bewonder mijn helden om groter te worden, niet kleiner,’ twittert Guus Kuijer, één van mijn eigen helden. Naast zijn kinderboeken, waarvoor hij in 2012 de Astrid Lindgren Memorial Award, de ‘Nobelprijs voor kinderliteratuur’ ontving, publiceert Kuijer werk voor volwassenen dat geloof en godsdienst belicht vanuit een atheïstisch perspectief. Kuijers pleidooi voor het dispuut, de twijfel en de tegenspraak mag zowel door atheïsten als gelovigen ter harte worden genomen - niet in de laatste plaats omdat Kuijer inzichtelijk maakt dat de beide posities minder ver uiteenliggen dan vaak wordt voorgesteld.

Het verhaal van Pi: een levensecht mysterie Kalsky, Manuela

Een van mijn meest geliefde vakantiebestemmingen is Italië. In de zomer van 2007 streek ik voor drie weken in Toscane neer. In mijn altijd veel te volle koffer – wat overigens niet alleen aan de hoeveelheid boeken te wijten is – zat de roman van de Spaans-Canadese schrijver Yann Martel: Het leven van Pi. Een vriend had mij het boek cadeau gedaan met de woorden: ‘moet je lezen, ‘t is echt een boek voor jou’. Ik had al eerder van deze roman gehoord, die in 2002 de prestigieuze Man Booker Prize had gewonnen en sindsdien bovenaan de bestsellerlijsten stond.

Ruimte voor verbeelding. Ingesprek met schrijfster Vonne van der Meer Merkx, Marianne

Een gesprek over schrijven en geloven, over relaties en blokkades, over levensthema’s als liefde, vergeving, bekering, herdenken. Hoofdthema is de vraag: wat zijn je inspiratiebronnen?

Het leven in boeken is rijk en groot. Een gesprek met Bart Moeyaert van Doren, Els

Bart Moeyaert schrijft al vanaf 1983 boeken. 'Ik ben nooit schrijver geworden, omdat ik er altijd al een was.' Een gesprek over schrijven, twijfels en geluk. Wat inspireert hem?

Nabeschouwing: drie deugden Hoogeveen, Piet

Pas in 1966 werd de rooms-katholieke index van verboden boeken (ooit ingesteld in 1559, de tijd van de Contrareformatie), officieel afgeschaft. Er stonden nog werken op van Balzac, Gide, Camus, Zola en vele anderen schrijvers van dat kaliber. Nog niet eens vijftig jaar geleden. Het is bijna niet te geloven. Maar er is meer: De geschiedenis van het christendom laat zien, dat de omgang met ‘wereldse’ literatuur nooit vanzelfsprekend is geweest.

Een gezel onderweg (column) Verscuren, Ann

Het stille lezen (column) Hoogeveen, Piet

Eerste en Laatste (overweging) Gelaude, Kris