Georges Blanquart vraagt zich ontmoedigd af wat hij met het artikel van Erik Borgman aan moet en wat zo'n "spitstheologische" bijdrage in een tijdschrift voor geestelijk "leven" komt doen (zie borgman-1: "Wat moet ik hiermee").
Ik was zelf eigenlijk heel enthousiast toen ik het artikel las. Ik ervoer bij het lezen van het artikel namelijk heel wat herkenning. Tegelijk gaf het me inspiratie om mijn eigen theologische positie beter te formuleren. (En in de mate dat meer inzicht ook persoonlijke groei bevordert, gaf dit artikel me inderdaad "leven".)
Ik licht, ter verduidelijking, een paar ideeën uit het artikel uit.
Ook ik word in mijn (werk)omgeving geconfronteerd met de (groeiende) vraag naar de 'christelijke identiteit'. Die vraag maakt me altijd wat ongemakkelijk. Want enerzijds vind ik dat de secularisatie volledig au sérieux genomen moet worden, dat je -in het verlengde daarvan- niet alles wat menselijk is onmiddellijk ook christelijk moet noemen, en dus dat de vraag naar de "christelijke identiteit" wel degelijk van belang is. Anderzijds zie ik die vraag naar identiteit vaak uitlopen op een eerder conservatieve reflex, op een zich terugtrekken in een veilig bastion van gelijkgezinden voor wie wat christelijk heet te zijn duidelijk omschreven is.
De visie van Erik Borgman dat 'identiteit niet gegeven is, maar gevonden wordt' en dat 'verbondenheid met de traditie neerkomt op het ter plekke heruitvinden van dat wat christelijk is' (p. 188) is voor mij heel herkenbaar. Het verkwikkende eraan is dat ze toelaat de vraag naar identiteit los te koppelen van een 'conservatieve' reflex, dat ze toelaat de vraag naar identiteit vast te haken aan een zoekend verwoorden, aan historiciteit, verandering en openheid.
Deze visie is uiteraard niet meer zó nieuw, maar bij de doorsnee mens (en ik bedoel dit helemaal niet pejoartief) is ze zeker nog niet doorgedrongen. In de klas (ik geef godsdienst aan leerlingen van het 5de en 6de jaar ASO) zag ik verstomming op de gezichten van de leerlingen toen ik hen hierover wat vertelde ("Hebben ze niet altijd gezegd dat je dit en dat moest geloven, mevrouw, dat dit allemaal voor altijd vastgelegd was?"), maar tegelijk ook interesse en zelfs begeestering omdat deze visie de mogelijkheid schiep om zelf op zoek te gaan naar wat vandaag 'christelijk' zou kunnen zijn.
Ook de vraag naar de zinvolheid van de christelijke traditie ervaar ik (bijvoorbeeld vanuit de omgang in de klas met door en door geseculariseerde jongeren) als een pertinente vraag. Voor de vragen naar zinvolheid, identiteit,... die ook in de concrete (klas- of andere) praktijk gesteld worden, biedt de visie van Borgman op het (hoe van het) theologisch bezig-zijn een inspirerend kader. Ook daarom vond ik dit artikel inspirerend, 'leven-gevend'.