De Sacramenten  -  een nieuwe interpretatie?

22/10/2000
Godelieve Van den Bosch
[email protected]

In Christus wordt God zichtbaar onder ons:  "Wie mij ziet, ziet de Vader...". Christus is dan ook het sacrament, het teken van God onder ons. Aan zijn Kerk geeft Christus de taak sacrament te zijn van Gods liefde, een teken te zijn als het ware van Gods liefde in deze wereld.
Het hele leven van Jezus stond in het teken van de liefde.  Met heel zijn leven heeft hij ons willen duidelijk maken dat wij in de liefde en alleen in de liefde zin en betekenis aan ons leven kunnen geven. Zonder liefde is ons leven zinloos en vruchteloos.

Als we het daar over eens zijn, laten we dan eens het laatste avondmaal onder de loupe nemen.  Het laatste avondmaal waar Christus, volgens de traditie,  of de leer van de kerk,  het sacrament van de eucharistie en het priesterschap instelde.
Wat gebeurde er daar? Jezus waste de voeten van de apostelen en zei: "Begrijpt ge wat ik u gedaan heb? Gij spreekt mij aan als Leraar en Heer, en dat doet ge terecht, want dat ben ik.  Maar als ik, de Heer en Leraar, uw voeten heb gewassen dan behoort ook gij elkaar de voeten te wassen. Ik heb u een voorbeeld gegeven opdat gij zoudt doen zoals ik u gedaan heb."
In een symbolisch gebaar wil Jezus nog eens duidelijk maken waar het in het leven omgaat, het slaat terug op wat hij vroeger op verschillende manieren reeds zegde, o.a.: "Wie zijn leven vindt zal het verliezen en wie bereidt is zijn leven te verliezen om mijnentwille, zal het vinden."
Dan, aan tafel, neemt hij brood en wijn en deelt het met zijn vrienden.  Brood en wijn als tekenen van leven. Dit brood, zegt hij,  is mijn lichaam, gebroken voor u.  Deze wijn, is mijn bloed uitgegoten voor u.  Doet dit tot mijn gedachtenis.

En hier komt de grote vraag...
Wat heeft Jezus nu eigenlijk bedoeld?  Is het zo dat hij dit letterlijk, bedoelde? Of zou het wel eens kunnen dat hij, gezien het hele kader van zijn leven, waarin hij voortdurend geprobeerd had duidelijk te maken dat het om de Liefde gaat, en dat alleen de liefde ons tot de Liefde (zijn Vader en onze Vader-Moeder) kan leiden, ons nog maar eens duidelijk wilde maken, op de avond voordat zijn lichaam zou gebroken en zijn bloed vergoten worden, dat alleen als wij als gebroken brood en geschonken wijn zijn voor elkaar, de Liefde (God) onder ons kan en zal zichtbaar, voelbaar aanwezig zijn?

Terugblikkend op de geschiedenis kan men verstaan waarom  het allemaal zo bovennatuurlijk moest zijn en hoe men het trachtte te verklaren door een theorie van de 'transsubstantiatie'.  Daarmee is Christus wel ver boven en buiten de realiteit van ons gewone aards leven geplaatst.

Moet er geen nieuw verstaan van de sacramenten komen???
De sacramenten worden als de mijlpalen in het christelijk leven beschouwd.  En de eucharistie als de kern.  En dat zijn ze ook maar niet zoals men ze ons voorschotelt tot op de dag van vandaag.

Waar denk ik dat het schoentje wringt?
De sacramenten worden gevierd als heilige momenten waarin we Christus ontmoeten en die dan ook, vanzelfsprekend,  de kracht van Christus in zich dragen, want hij is er toch, in de letterlijke zin, in aanwezig... .
Men vertrekt nog altijd vanuit de gedachte dat het toedienen van de sacramenten op zichzelf een kracht zou bezitten,  de kracht van Christus die er in tegenwoordig is.
Maar veronderstel, dat bovenstaande zienswijze betreffende de betekenis van Jezus woorden op het laatste avondmaal, de juiste is. Laat ons van daaruit de sacramenten eens bekijken.
Als het zo is dat Jezus bedoelde: Ik ben bij u, mijn Vader is bij U als gij het brood met elkaar deelt.  Daar zal ik tastbaar, voelbaar aanwezig zijn.  Hoe vieren wij dan eucharistie???
In  de vroege kerk werd men eerst catechumeen, d.w.z., leerling.  Het was een tijd van kennismaking, een tijd om Jezus en zijn manier van leven  te leren kennen. En als men ontdekt had dat inderdaad die weg van Jezus, de weg naar het heil was - ik zou het vandaag anders zeggen, als ik ontdekt had dat de weg van Jezus de enige weg naar een menswaardig leven in een menswaardige maatschappij is - dan werd die leerling gedoopt, gevormd en kon hij deelnemen aan de eucharistie. Er had al een ontmoeting plaats gehad tussen Jezus en de catechumeen, er was al een relatie gegroeid.
De sacramenten kunnen maar die hoogtepunten in het christelijk leven zijn als ze de uitdrukking betekenen van iets dat reeds een werkelijkheid is, het sacrament van het huwelijk is daar wel het beste voorbeeld van.
De sacramenten kunnen maar 'werken' als we er zelf achter staan, als we er willen door beamen dat inderdaad we verlangen 'kind van God' te zijn,  open te staan voor de kracht van de Geest,  en als gebroken brood te willen leven.  Dan pas worden het vieringen waar Christus werkelijk tegenwoordig is.

Maar de sacramenten worden nog altijd toegediend als ware ze toverformules die vanzelf werken.
Vanuit dat denkbeeld is het te verstaan waarom  Christus tegenwoordig stellen in de eucharistie alleen maar kan en mag gebeuren door iemand die gewijd is, of die persoon nu door zijn manier van leven ook probeert gebroken brood te zijn of niet is niet zo belangrijk...

Werden de woorden van Jezus op het laatste avondmaal werkelijk door de apostelen achteraf verstaan in die letterlijke betekenis als wij ze vandaag kennen?
In het verhaal van de twee leerlingen op weg naar Emaus lezen we dat ze Jezus pas herkenden als hij het brood voor hen brak... Zegt dat verhaal ons weer niet, dat waar wij brood breken voor andere zij daarin de mens-geworden Liefde kunnen herkennen? Is het niet dat wat we vieren in de eucharistie?
Hebben de sacramenten een niet veel grotere kracht als we ze op die andere manier interpreteren? Raken ze dan ons leven niet veel echter? Doet het afbreuk aan de tegenwoordigheid van Christus in de eucharistie? Of, integendeel, wordt ze er niet echter mee?

Het is toch wel heel paradoxaal:  Christus is gekomen om onder ons, in mensengedaante, in mensentaal, in verhalen,  duidelijk te maken waar het in het leven om gaat.  Geleerden en gewone huismoeders konden zijn taal verstaan; het werd inderdaad als bevrijdend en goed nieuws ontvangen. Maar door de jaren  heeft men zijn leer omwonden met liturgieën en dogma's etc. en hem ver boven en buiten bereik  geplaatst met theorieën zoals o.a. de transsubstantiatie. Velen hebben in het verleden niet veel van dat goede nieuws ervaren,  integendeel, velen ervoeren het als een juk in plaats van  bevrijdend en leven-gevend.

Ik begrijp hoe dit, vanuit de geschiedenis, gegroeid is en wil geen verwijten sturen naar het verleden. Maar ik heb het er wel moeilijk mee dat we in dat verleden blijven steken en niet in het heden willen leven in de kerk.
Is het dan verwonderlijk dat de kerken leeglopen... De taal van onze mooie liturgiën wordt niet verstaan. Het mag dan prachtig zijn maar als het niet verstaan wordt, als ze het leven niet raken, waartoe dient het dan?

Is het dan zo verwonderlijk dat mensen die gegrepen zijn door de Blijde Boodschap op zoek zijn om die boodschap door te geven op een manier die midden in het leven staat en die begrijpelijk is voor mensen die de kerk achter zich gelaten hebben. Zij willen de kerk niet verlaten, zij willen geen scheuring.  Ook Christus scheurde zich niet af van het jodendom, maar ook zijn vernieuwende taal werd door de leiders als een bedreiging van het geloof beschouwt... Is hetzelfde  niet aan het gebeuren nu?

Aan wie moeten wij trouw zijn? Aan de kerk omdat zij door Christus ingesteld is om de blijde boodschap te verkondigen? Wie of wat is de kerk? Is het haar leer? De apostelen klaagden ook dat er anderen waren die niet tot hun groep behoorden en die toch wonderen deden in Zijn naam. Wat antwoordde Jezus? ...
Ja, er zijn mensen, die opgegroeid zijn in de schoot van de kerk, die wensen trouw te blijven aan de kerk maar niet als die trouw betekent niet te kunnen getuigen op een zinnige manier.
Er komen geen jonge mensen meer naar voren om priester te worden... Staat of valt het christelijk geloof of leven met het al of niet aanwezig zijn van priesters? Hangt het christelijk geloof werkelijk af van het toedienen van de sacramenten? Kan het dan toch niet zijn zoals Mgr. Van Cauwelaert zegde in een interview: "Waarom kunnen zij die het werk doen niet gewijd worden?" Als men dan toch wil blijven vasthouden aan die wijding.

Dit zijn bedenkingen neergeschreven als het gevolg van 20 jaren praktijk in de pastoraal en catechese, van intens bezig en bekommerd geweest te zijn om de boodschap van Jezus door te geven in een verstaanbare taal voor gewone mensen.