Het beste middel tegen het kwaad in de menselijke natuur?
19/2/2000
Jan Maes
[email protected]
Didier Pollefeyt zegt dat de Milgramexperimenten hem vooral iets leren niet over de intrinsieke slechtheid van het grootste deel der mensheid, maar wel over hoe gemakkelijk, en tegelijk hoe
moeilijk, we ons geweten buiten spel (laten) zetten.
Wat mij vooral als (godsdienst)leraar -die bovendien zin heeft om in de lokale politiek te gaan- interesseert is: Wat is het beste middel tegen het Kwaad. Ben je het eens met de volgende uitspraak van Joseph Brodsky: "De beste verdediging tegen het Kwaad is extreem individualisme, oorspronkelijkheid in het denken, desnoods oneerbiedigheid of buitenissigheid... Het Kwaad voelt zich altijd aangetrokken door stevigheid. Het kiest voor de grote getallen, voor de granieten zekerheid, voor de ideologische zuiverheid, voor gedisciplineerde legers en een strenge boekhouding."
Mijn intuïtie zegt dat het type dat daaraan het best beantwoordt de kunstenaar is. Maar langs de andere kant schreef Els De Temmerman in een artikel n.a.v. haar laatste boek dat in Ruanda ten tijde van de genocide het niet de intellectuelen waren die het meest geweigerd hebben deel te nemen aan de slachtpartijen maar gewone boeremensen met een gezond boerenverstand die jaren met Tutsi's probleemloos hadden samengeleefd. Wat is het ideaal profiel van de integere mens, die nooit zijn geweten buiten spel zal (laten) zetten? En kan je jezelf en je kinderen (en je leerlingen) ook daartoe opvoeden? Is dat eerder een zaak van "nature" of eerder van "nurture" en over welke middelen beschikken wij om onszelf tot zo'n mens te vormen?
Jan Maes
