Woorden als muren tussen mensen

02/10/2001
Rik Verhaaren
[email protected]

Beste Jan,

Ik heb je antwoorden op mijn reactie op je artikel in TGL verschillende malen herlezen. En dan vermoed ik betekenissen, associaties, vooronderstellingen, referentiekaders, ... achter de woorden, die ik er niet in zie. En omdat het misschien goed is, voor geïnteresseerde lezers van TGL, om samen over de inhoud van deze woorden na te denken, wil ik onze schriftelijke uitwisseling verderzetten op dit publiek forum. Temeer, daar ikzelf, heel mijn leven reeds werkend in een pluralistische midden, dezelfde begripsverwarringen dagelijks tegenkom. Het verdient de moeite ze op een rijtje te zetten.

1. Laat me met je conclusie beginnen:
"... blijf ik erbij dat Roger Lenaers zich geen christen meer kan noemen". Die conclusie (voor Pater Lenaers zelf dan) staat of valt met de vraag:
WAT IS EEN CHRISTEN ? WIE KAN EN MAG ZICH CHRISTEN NOEMEN ?

Het woord 'Christenen' werd waarschijnlijk voor de eerste keer gebruikt in Antiochië bij het begin van het helleniseringsproces van de Jezus-beweging. Het duidt die mensen aan die in de persoon en leven van Jezus van Nazaret een voorbeeld, een leidraad zien voor het eigen leven.
Wat jij bedoelt is dat Roger Lenaers door zijn beweringen zich buiten de 'georganiseerde' kerk stelt, omdat hij ingaat tegen "wat onze moeder de heilige kerk ons voorhoudt te geloven" zoals het vroeger in de cathechismus stond. Nu, dat is toch wel een erg enge definitie van christen die je dan gebruikt. Lenaers (ook ikzelf) erkent de Jezusweg als datgene wat zijn leven zin en richting geeft. Dat is echt voldoende grond om je 'christen' (volgeling van de gezalfde) te noemen.

2. MAG HIJ ZICH MISSCHIEN DAN NIET 'KATHOLIEK' MEER NOEMEN. Eigenlijk heeft Pater Lenaers (en vele anderen met hem) daartoe toch het volste recht. Katholikos komt ook uit het Grieks; Ignatius van Antiochië gebruikte als eerste de term om aan te duiden "de hele Jezus-gemeenschap" in tegenstelling tot de verscheidene lokale kerken. Later werd de term geclaimd door de Roomse kerkvorsten, maar er is geen patent op: zie de term 'oud katholiek'. En eigenlijk is iedere gedoopte rechtens hierdoor lid van deze hele grote (zeg katholieke) Jezus-gemeenschap. Zoals reeds meesterlijk aangetoond door Hans Küng kan niemand, ook niet door de paus, uit die grote 'Kerk' met hoofdletters gezet worden. Ook de Roomse kerk is een kerk met kleine letter. Door de doop door te gaan, stelt de gelovige zich binnen een gemeenschap die eender welke lokale kerk overstijgt.

3. VRIJZINNIG EN GELOVIG ZIJN IS CONTRADICTORISCH? WANT ALS JE IN DOGMA'S GELOOFT KAN JE NIET ONGEBONDEN MEER DENKEN (= vrij-denken).

Hier moet de definitie van 'DOGMA' toch eens verklaard worden. De hoofdredacteur van TGL, Ignace D'hert, zou dat met veel meer kennis kunnen, maar hij zal mijn vereenvoudigde definiëring zeker niet bevechten. Dogma, weer een Grieks woord, staat voor 'punt', 'definitie', 'een uitspraak met een gestandardiseerde verwoording'. Het is een uitspraak waarrond - binnen een bepaalde cultuur, op een bepaald ogenblik in de geschiedenis, een consensus is ontstaan. Uiteraard binnen taal en referentiekader van de tijd waarin ze werd geformuleerd. Zelfs de Roomse kerk heeft steeds gesteld dat het eigen geweten steeds de voornaamste toetsing is van ieders handelen. Dogma's, geloofspunten', zijn richtsnoeren, aandachtspunten. Uiteraard zal de gelovige goede redenen moeten hebben om voor zichzelf uit te maken waarom hij dit of gene punt niet als geformuleerd kan en mag aanvaarden. Het is een toetsteen waaraan men zijn eigen autonoom geweten toetst. Het is niets om te nemen of te laten. En vooral, het moet steeds gezien, gelezen worden binnen de context van zijn ontstaan. Dus eerder dan contradictorisch, zijn, binnen een volwassen geloofshouding 'vrij-denken' en gelovig zijn onafscheidelijk verbonden. Echt gelovig zijn heeft trouwens niets te maken met leerstellingen, filosofische of theologische school, ... Het gaat om het zich toevertrouwen aan een inspiratie, het gaat om een levenshouding, om te leven "zoals Jezus het heeft voorgeleefd". En als je de persoon van Jezus gaat bestuderen dan ging hij zeer vrijdenkend om met de toenmalig geldende regels (dogma's) van het jodendom. Het zou ons te ver leiden als wij dit hier extensief uit de doeken moeten doen. Daarom zou mijn conclusie zijn (vanuit een andere inhoud aan de termen en vanuit een andere connotatie van de begrippen) dat men vrijdenkend MOET zijn om echt te kunnen geloven (zich toevertrouwen aan). Je moet er helemaal van overtuigd zijn, je moet er helemaal achter staan.

4. VANUIT WELKE REDEN IS HET NIET OPPORTUUN DAT PATER LENAERS SCHRIJFT WAT HIJ SCHRIJFT?
(zie eerste paragraaf van Uw antwoord).
Natuurlijk, Jan, heb ik niet bedoeld dat jij een censor zoudt zijn, die tegen de persvrijheid is. Dat zou al te grof zijn, voor een journalist, die ik graag aan het werk hoor en zie, en echt apprecieer.
Neen: wat je wel stelt in je artikel is, dat het niet verstandig is dat Pater lenaers schrijft wat hij schrijft omdat 'gelovigen' helemaal niet te wachten staan op zijn standpunten. Na mijn bijgestelde definitie over 'gelovig zijn' begrijp je misschien beter mijn stelling. Gelukkig schrijft hij het. En ik hoop dat velen het lezen. En hopelijk gaan meer mensen zelf autonoom geloven, en veranderen zij echt hun leven. Dat is de oproep van Petrus in de Pinsterredevoering: 'Bekeert U'. Dat wil zeggen, verander je leven, verander de wereld om je heen. Zodat hij wordt de wereld zoals hij ten gronde (voor de gelovige 'van god uit') bedoeld is.
(over het woord god, ce 'mot-valise' zullen we het maar niet hebben, lees hierover de volledige tgl-reeks).

5. IS VERRIJZENISGELOOF DE ZOETHOUDER VAN MENIG GELOVIGE? IS IEDERE GELOVIGE OVERTUIGD 'DE' WAARHEID TE BEZITTEN?
Ik zou niet zo ver gaan te zeggen dat er geen waarheid is. Ik ben er echter volmondig mee akkoord dat iedere menselijke waarheid (zie dogma's) onvolledig, onaf, tegensprekelijk is en blijft. En wat verrijzenis is: ik heb daar vorige week reeds iets over geschreven op deze web-site. Trouwens, gelovig of ongelovig zijn is een gok. Ons gelijk kunnen wij niet bewijzen. Is er iets meer,of niet? We zien wel. Maar één ding weet ik zeker: iedere mens stelt de zinsvraag. De mens is door en door religieus. Deze dimentie niet in rekening brengen of ze als een zwarte vlek behandelen doet ons mens-zijn onrecht. En als ik dit stel dan ben ik in goed gezelschap, zoals b.v. Rik Pinxten (antropoloog) en Herman De Ley (islamspecialist), om maar twee 'vrijzinnige' collegae van de Universiteit Gent te noemen.

6. HOE IS HET MOGELIJK TE GELOVEN ALS HET GEORGANISEERD GELOOF REEDS ZOVEEL KWAAD HEEFT GESTICHT?
Dit is een onjuiste logica: ook het georganiseerd on-geloof zal veel kwaad hebben gesticht. Alle menselijke activiteit zal wel ten kwade zijn gebruikt, ook uiteraard kerken en godsdiensten, en vrijdenkersgemeenschappen, enz...
Wat men niet kan ontkennen is dat het volgen van de Jezusweg heel veel mensen meer volledig en meer liefhebbend mens heeft gemaakt. Velen hebben dezelfde boodschap misbruikt in eigen voordeel, de machthebbers in de kerken niet het minst. Maar zegt het misbruik van een boodschap iets over de boodschap zelf of zegt het iets over de mens die het misbruik pleegt?

Beste Jan, hier stop ik ermee. We kunnen nog altijd verder doen, als het je zint op onze persoonlijke E-mail adressen. Wat ik hierboven heb samengevat is misschien ook voor anderen interessant.

Een laatste bemerking: de electronische mail heeft mensen weer aan het schrijven (dus ook denken en gedachten-uitwisselen) gebracht. Ooit waren brieven (les lettres) een vorm van kunst. Sommige brieven zijn zelfs wereldliteratuur geworden.De perioden die ons beide gevormd heeft, de verlichting, was een bloeiperiode op dit punt. Zo brengt de electronica cultuur voort, of tenminste heeft de potentie in zich dit te doen.

Tot schrijfs,

Rik

Reageren op bovenstaand artikel kan door onderstaand formulier in te vullen en op de knop verzenden te klikken.
Indien gewenst, wordt uw reactie anoniem op de website geplaatst (als u het vakje "Graag anoniem" aankruist). We vragen wel je bekend te maken aan de TGL-redactie door het vak "Naam" in te vullen.