Experimentele waarde

08/03/2002
Marco Mosca
[email protected]

Het valt mij op dat in de context van de Milgram-experimenten, het debat steeds gaat over de onthutsende resultaten van het onderzoek, zonder zich daarbij de vraag te stellen of deze experimenten überhaupt in staat zijn om bepaald menselijk sociologisch gedrag te onderzoeken. Waarom moet men steeds weer verwijzen naar de oorspronkelijke studies van Milgram, men mag toch aannemen dat er ondertussen heel wat nieuw onderzoek is gedaan of dat er pogingen zijn ondernomen om dit onderzoek te verfijnen onderbouwen dupliceren... Het onderzoek van Milgram lijkt te kaderen in een periode en een mentaliteit die eerder typisch is voor de jaren 60- 70 en nu eerder worden afgewezen door allerlei specialisten ter  zake. Het idee dat men in de gedragswetenschappen zich aan experimenten (rudimentaire) kan wagen en daar vergaande conclusies aan kan koppelen over het de menselijke psyche in zijn algemeenheid wordt nu veeleer afgewezen. Onderzoek naar sociologische fenomenen is erg complex en er zijn vragen naar de overige parameters die Milgram gebruikte, hoe zijn onderzoeksgroep precies in elkaar zat en in hoeverre ze werden ingelicht over de context van het experiment. Al deze, het zijn er te veel om op te noemen, factoren zijn van cruciaal belang. Zonder deze lijkt het mij niet mogelijk om te oordelen wat het nu precies is waar Milgram naar gepeild heeft. Het lijkt mij naast een bereidheid tot extreem geweld ook te kunnen gaan om een respect voor de wetenschappelijke orde en als allerbelangrijkste de naïviteit van mensen. Moet men werkelijk geloven dat deze proefpersonen dachten dat een universiteit in de Verenigde Staten toeliet mensen om te brengen of te folteren voor wetenschappelijke doeleinden. Mij lijkt dit niet zo vanzelfsprekend. Ik denk dat als iemand de vraag krijgt of men denkt dat universiteiten mensen vermoorden voor experimenten hij daar op zal antwoorden dat dit lachwekkend is. Toch is dit de fictieve situatie waar de onderzoekspersonen mee geconfronteerd werden: niemand stelde los van de vraag of dit ethisch verantwoord was, de vraag of dit wel echt was. Volgens mij speelde die vraag in de hoofden van alle onderzoekspersonen. Louter gezond verstand zal ieder van hen hebben doen twijfelen of dit een reële situatie was of doorgestoken kaart. Misschien deden sommigen voor de grap mee, anderen dachten misschien dat ze als ze niet meer meededen ze het experiment verstoorden hoewel ze beseften dat dit niet echt was. De onderzoekspersonen wisten niet waar naar gepeild werden en kunnen dus honderd motieven gehad hebben om er mee door te gaan zich wel bewust van het feit dat het toch niet echt was. Daar was de  situatie zeker niet realistisch genoeg voor om mensen te doen geloven dat universiteiten werkelijk mensen liquideren voor onderzoek. Als men dit toch geloofde is dit onderzoek eerder een bewijs van goedgelovigheid, domheid ... Maar daar wordt zeer weinig over gedebateerd, waarom werd er nooit feed-back van de proefpersonen weergegeven. Wat dachten zij toen ze er mee bezig waren, hun verklaringen daarover zijn juist het interessantste element. Er wordt dus mijns inziens te veel over de resultaten en te weinig over de wetenschappelijke context van het experiment gediscussieerd. Het lijkt mij misschien een uitdaging om dit zo becommentarieerde onderzoek eens over te doen in een nieuwe context.