Gruwelijke, gedwongen mystiek?

04/07/2002
Rene Van Eynde
[email protected]

Het is een mooi beeld. Gelovigen zwemmen rondjes in een open zee met zwemvesten aan en af en toe wordt er eentje naar de bodemloze diepte getrokken.
Als die gelovige daar psychisch aan kapot gaat, dan was het God niet, maar waarschijnlijk een of andere zee-demon van de familie van de daimon van Socrates. Is deze uitgangspositie in logisch perspectief niet wat al te comfortabel? Of misschien was het dan wel een aanval van hypothetische archetypale krachten uit het persoonlijke of collectieve onbewuste en geraken die mensen liefst nog in de psychiatrie voor er ergers gebeurt. Maar als ze in dat hele proces met bovenmenselijke inspanningen, die ze alleen zelf kennen, er toch nog in slagen om hun geestelijke gezondheid enigszins te redden, dan maken ze kans op de categorie van mysticus en wie weet komen ze na een paar honderd jaar wel in de running voor de job van kerkleraar. Dit laatste alleen als ze hun ervaringen op schrift stellen, wat vele mystici wijselijk niet doen in een kerk waar de openbaring is afgesloten en de absolute waarheid op een "read-only"-cd-rom staat. Als je ook maar iets nieuws probeert naar buiten te brengen, beland je zo in de categorie van de ketters. Theresa van Avila had dit gevaar bezworen met de uitspraak dat ze direct alles zou herroepen als de Kerk in bepaalde van haar uitspraken nieuwlichterij zou vinden. In kerken die aanspraak maken op de volledige absolute waarheid zijn mystici vervelende mensen. Laat het duidelijk zijn voor iedere Rooms-katholiek met mystieke ambities: er is een rechtstreekse telefoonlijn met de hemel, maar die staat in Rome en nergens anders. Een mysticus die deze waarheid terzijde schuift, krijgt pas echt de gruwelijke kant van het mystiek-zijn te voelen. Meister Eckhart had al bij al nog geluk. Hij stierf voor zijn vonnis op perkament stond.
Uiteraard komt het gesprek dan op het verschil tussen God en de demonen. Maar omdat elke grote godsdienst zijn mystici en eigen godsbeelden of non-godsbeelden heeft, zou het dan geen tijd worden om eerst de verguisde diepte-psychologie weer eens wat meer au sérieux te nemen? Laten we eerst wetenschappelijk proberen te verklaren wat wetenschappelijk te verklaren is en dan is er nog tijd genoeg om de zaken religieus aan te pakken. M.i. is dit nog veel te weinig gebeurd.
Als mystiek erin bestaat om veel en tenslotte alles te moeten loslaten, is mystiek dan geen synoniem voor het leven zelf? Valt het dan niet samen met de natuurlijke ascese die in het leven is ingebakken? Hoe ouder je wordt, hoe meer je verplicht moet loslaten. Actief ascese gaan beoefenen is dat eigenlijk niet wat dom en komt dat niet vaak vlak in de buurt van die andere daimon die dolorisme predikt? En als je alleen door loslaten spiritueel kunt groeien, zijn we dan allemaal niet gedoemd om te groeien? Een natuurwet? Daar zien we toch zo graag de hand van God in? Gaan we het niet veel te ver zoeken? Gaan we als gelovige zwemmers tegen het eind van ons leven niet allemaal steeds vaker kopje onder? Na pakweg 50 jaar is geen enkele zwemvest nog wat ze eens geweest is. Zou het kunnen dat er een verschil in kwaliteit van zwemvesten is? Moeten concilies niet toezien op de kwaliteit van de zwemvesten? Zou iemand nu nog met het zwemvest van Leonardo Da Vinci te water willen gaan?

Reageren op bovenstaande reactie kan door onderstaand formulier in te vullen en op de knop verzenden te klikken.
Indien gewenst, wordt uw reactie anoniem op de website geplaatst (als u het vakje "Graag anoniem" aankruist). We vragen wel je bekend te maken aan de TGL-redactie door het vak "Naam" in te vullen.