Waarheen met de sacramenten (en de kerk) ?

30/04/2001
Anoniem

Volgens mij focust de Kerk te veel op de sacramenten. Sacramenten kunnen alleen maar door de Kerk worden toegediend, door gewijde priesters, ongehuwd mannen, met een jarenlange theologische vorming enz.
Ik zie sacramenten echter als uitdrukkingen van het gelovige leven.  En het gelovige leven in de praktijk, met de twee voeten op de grond, daar komt het op aan.  Christelijk leven is iets van elke dag, van de ochtend tot de avond, in elke situatie, hoe banaal of hoe moeilijk ook.

Wat is christelijk leven? Het is leven in verbondenheid met een liefdevol mysterie, dat ons zo nabij is, dat zo in ons wezen verankerd is, dat we het met een bijbels woord 'Vader' mogen noemen. Ook dit woord drukt slechts een manier van verbondenheid uit: wij zijn als kinderen van dit Mysterie, dat groter is dan ons hart en zorgzaam met ons omgaat als wij er aandacht voor hebben. Van het (zen-)boeddhisme kunnen we leren om met andere begrippen over dit mysterie te denken.
Als gevolg van deze levende relatie zien wij elkaar als broeders en zusters in dit mysterie ('in de Heer'), worden wij opgeroepen om zorgzaam te zijn voor elkaar, om trouw te zijn, om te vergeven enz.
Dit spirituele leven is de essentie van het christelijke geloof en is elk ogenblik weer een uitdaging. Ik ervaar het als de kern van mijn leven, een onuitputtelijke bron van inspiratie, een steeds weerkerende oproep om mijn leven ernaar te richten, om afstand te doen van egocentrisme, zelfgenoegzaamheid en oppervlakkigheid. Het christelijke leven roept mij dagelijks op om te leven in zelfvergetende liefde (dé essentie), om te vergeven, om sober te leven enz.
Jezus is voor mij hierbij het levende voorbeeld: hij heeft deze liefde voorgeleefd en is voor mij een dagelijks kompas om mijn leven op te richten. In die zin is Jezus de levende voor mij, als leraar om mij de ware liefde te leren, als herder om mij op moeilijke momenten de weg te wijzen, als verlosser in momenten dat ik vastzit in mijn eigen 'ikje'. Jezus is voor mij niet in fysiek opzicht 'levend' (ik heb geen behoefte aan 'eeuwig ik-zijn', God beware mij; ook over de eeuwigheid kan het boeddhisme ons zeer zinvolle dingen leren). Hij is wel springlevend in spiritueel opzicht.

Nu zijn sacramenten uitdrukking van deze gelovige houding: de eucharistie drukt onze intieme verbondenheid uit met het mysterie, het sacrament van de verzoening geeft uitdrukking aan onze wil tot vergeven, het huwelijkssacrament is uitdrukking van ons verlangen naar trouw enz.

Wat is nu het probleem van de kerk? De kerk concentreert alles op de sacramenten en geeft ze een magisch tintje.  Natuurlijk kunnen sacramenten het geloof in ons oproepen en bewerkstellingen, maar de boodschap toepassen in het dagelijkse leven, daar komt het op aan.
De kerk zegt echter: jullie moeten onze sacramenten toegediend krijgen om echte christenen te zijn, en wij alleen mogen die toedienen, alleen de priesters die door ons gewijd zijn en die aan strikte selectiecriteria voldoen (voor het celibaat: althans naar de buitenwereld toe).

Neem als voorbeeld de biecht: het sacrament is er, maar leert de kerk ons ook hoe je dat moet doen, vergeven?  (Montbourquette spreekt van niet minder dan 12 stappen om goed te vergeven).

Volgens mij is het belangrijkste sacrament: het dagelijkse leven.

Wat merk je nu? Veel mensen zien sacramenten als een soort hocus-pocus, en reageren in de zin van 'kom nou, zoiets geloof je toch niet' (een reactie die ik hoor in gesprekken). Ze haken af omdat de boodschap niet geloofwaardig is voor mensen van deze tijd. Met als gevolg: de kerken lopen leeg, de kerk verliest maatschappelijke relevantie, ze wordt geridiculiseerd.
Ook priesters krijgen het moeilijk: ze worden omwille van de almacht der sacramenten op een verhoog geplaatst waar ze gemakkelijk van af vallen, er worden zoveel eisen aan hen gesteld dat ze afhaken.  Gevolg: er zijn nog nauwelijks priesterroepingen.
Is er dan geen nood meer aan spiritualiteit? Zijn mensen enkel gericht op consumptie en onmiddellijke bevrediging van behoeften? Helemaal niet. Mensen zoeken diepgang in hun leven, bakens om hun leven op te richten (ook dit merk ik dikwijls in gesprekken).  Maar het verhaal dat de kerk brengt is door het focussen op uiterlijkheden (vergeef mij dit ongelukkige woord) zoals sacramenten, grotendeels ongeloofwaardig geworden.
(Kenmerkend is dat op Kerstmis de kerken vol zitten: dan zijn mensen voor even gevoelig voor de magie van het moment, voor het sprookje, om vervolgens zeer uitgebreid te feesten en cadeautjes uit te wisselen).
Mensen gaan op zoek naar andere wegen van spiritualiteit: new age, celestijnse en ander beloften.  Kan je het hen kwalijk nemen?  Er zit veel onzin in die nieuwe spiritualiteit (de celestijnse onzin is misschien wel de grootste), maar er zitten ook goede dingen in, b.v. natuurmystiek (de natuur als bron van verbondenheid en heling). In kerkelijke kringen doet men graag nogal smalend over dit soort stromingen, maar men weigert er ernstig naar te luisteren omdat het niet in het eigen denkkader past.

De kerk zit dus in een vicieuze cirkel: het verhaal dat gebracht wordt is zeer strikt omschreven ('de kerkelijke leer') en wordt enkel gebracht door mensen die binnen dit kader (mogen) denken en spreken. Het enige dat mensen kunnen doen om hun ongenoegen te uiten is 'stemmen met de voeten' en wegblijven uit de kerk. 

Wat moet de kerk dan wel doen?  Ze moet een kader scheppen voor waarachtig spiritueel leven. Niet in één richting de boodschap verkondigen maar het uitwisselen van ideeën en ervaringen bevorderen in het licht van het evangelie.

Een voorbeeld: zelf kom ik geregeld samen met mensen uit onze parochie om het evangelie van de zondag te bespreken en om van daaruit samen eucharistie te vieren.  Mensen leggen hun leven dan op de evangelietekst en laten hun leven belichten door het evangelie (contemplatieve dialoog).  Onze ervaring is dat het uitwisselen van dergelijk ervaringen uiterst zinvol is en zeer levensbetrokken. Mensen zijn heus wel in staat om zinvol met het evangelie en het geloof om te gaan.  Het zijn tenslotte volwassenen.  Ik moet het dikwijls genoeg meemaken dat priesters in hun homilie een levensvreemd verhaal afsteken waarbij mensen als kleine kindjes moeten luisteren zonder dat ze kunnen of mogen reageren.  Dan denk ik soms: laat de mensen toch zélf eens zeggen wat deze evangelietekst voor hen betekent, daar zou ik veel meer van opsteken.  Het zijn toch mensen met levenservaring: een huismoeder, een werkloze, iemand die een conflict heeft, enz.  Dié mensen zouden mij iets te vertellen hebben over de actualiteit van het evangelie.

Het drama is dat de kerk ons op gelovig gebied monddood heeft gemaakt en analfabeet.  Ik kom dikwijls samen met mensen van wie ik weet dat ze gelovig zijn (familie, vrienden), maar over geloof wordt er nooit gesproken.  Is dat niet doodjammer? Mensen die geloven hebben geen taal meer om over hun geloof te spreken.  Ieder is op zichzelf aangewezen, en dat terwijl de kerk de mond vol heeft van 'de gemeenschap der gelovigen'.  Ik zie in de kerk wel mensen, maar nauwelijks een 'gemeenschap van gelovigen'.
Dàt is het failliet van de Kerk: dat zelfs de mensen die het goed menen met de kerk niet over hun geloof kunnen spreken.

De taak van de kerk in deze tijd is dus: mensen mondig maken om hen in staat te stellen hun leven te toetsen aan het evangelie en dit samen te doen met andere mensen.  We leven tenslotte in de 21ste eeuw en niet meer in de 19de.  Als we op een volwassen en vrije manier met het evangelie kunnen omgaan is er nog een grote toekomst voor de christelijke spiritualiteit en voor de kerk.

Ik zou over dit en over andere dingen van gedachten willen wisselen op dit forum. Het internet is toch een schitterend medium om met mensen vrij te communiceren.  Laten we er gebruik van maken!  Maanden heb ik naar een goed forum gezocht en ik hoop er eindelijk een gevonden te hebben.  Ik stel de zaken misschien scherp, waarvoor excuses (ik ga graag naar een goede mis).
Wie reageert ?